شبکه‌های فارسی زبان ماهواره‌ای به جز چند شبکه معدود مانند BBC و VOA که دولتی به شمار می‌روند، اغلب از طریق ایرانیان مهاجر اداره می‌شوند. افرادی که از طریق راه اندازی شبکه‌های تلویزیونی اهداف متفاوتی را از موضع‌گیری سیاسی تا کاسبی پیگیری می‌کنند. هزینه‌های بالای نگهداری شبکه‌های تلویزیونی و اجاره باند ماهواره، باعث شده همیشه حرف و حدیث‌هایی درباره منابع درآمدی شبکه‌های فارسی زبان وجود داشته باشد. برخی از مدیران شبکه‌های فارسی زبان معتقدند شبکه‌های رقیب آنها از طریق کمک‌های مالی جمهوری اسلامی اداره می‌شوند، موضوعی که در مصاحبه مقام پیشین امنیتی با یک هفته نامه به طور تلویحی مطرح شده و مورد تأیید قرار گرفته بود. حیات شبکه‌های تلویزیونی فارسی زبان به غیر از کمک‌های دریافتی به جذب و پخش آگهی‌های بازرگانی نیز بستگی دارد.

مهاجرت و مشکلات جنسی

در یک تقسیم بندی ساده آگهی‌های بازرگانی شبکه‌های ماهواره‌ای به دو قسمت متفاوت تقسیم می‌شوند؛ آگهی‌های مربوط به خارج از کشور و آگهی‌هایی مربوط به داخل کشور. در آگهی‌هایی که سفارش دهنده آن در خارج از کشور است می‌توان از مشاوره‌های حقوقی برای مهاجرت گرفته تا فروش محصولات آرایشی و بهداشتی را دید. این آگهی‌ها بینندگان را تشویق می‌کنند که اگر قصد مهاجرت از کشور دارند با فلان ایرانی ساکن در کانادا، استرالیا یا ایالات متحده در تماس باشند، این مشاوره‌های حقوقی وعده اخذ اقامت را در غرب می‌دهد و البته هر کدام از آگهی دهندگان خود را مجرب‌ترین فرد در خصوص مهاجرت و انتقال سرمایه عنوان می‌کنند. از طرف دیگر خرید و فروش ملک در خارج از ایران از طریق همین گونه آگهی‌ها تشویق می‌شود، آگهی هایی که در نهایت با کلاهبرداری شخص آگهی دهنده از هموطنان ساده لوح با وعده خیالی خرید املاک به خصوص در دوبی به پایان می‌رسد. تا به حال چندین پرونده مربوط به این گونه کلاهبرداری‌ها در مراجع قضایی تشکیل شده که در برخی از آنها رد پای خواننده‌های خارج نشین در کلاهبرداری‌ها به چشم می‌آید. محصولات آرایشی بهداشتی و دارو‌های تقویت جنسی، نیز بخش قابل توجه آگهی‌های شبکه‌های فارسی زبان ماهواره‌ای را تشکیل می‌دهد. سازمان غذا و داروی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی درباره استفاده از این گونه محصولات به هموطنان هشدار داده است. دکتر جنت، مدیرکل بازرسی ارزیابی عملکرد و رسیدگی این سازمان می‌گوید: «سود‌جویان با استفاده از تبلیغات ماهواره‌ای نیازهای کاذبی را در مردم ایجاد می‌کنند و با کالاهای قاچاق این نیاز را پاسخ می‌دهند، به همین خاطر اغلب کالاهای حوزه سلامت که در ماهواره تبلیغ می‌شوند، تقلبی هستند.

از مردم می‌خواهیم به تبلیغات ماهواره‌ای که حاوی اطلاعات غیرعلمی و غیرمستند هستند اعتماد نکنند؛ زیرا تمام این کالاها غیرمجاز محسوب می‌شوند و طبق قانون، تبلیغ محصولاتی که به طور مستقیم در حوزه درمان به کار می‌روند، در سراسر دنیا ممنوع است.»
سازمان غذا و دارو با اعلام دستور العمل اجرایی واردات مواد اولیه، اقلام بسته بندی و محصولات فرآیند شده غذایی و آشامیدنی مشمول ثبت منبع و محصول، که در شهریور ماه امسال ابلاغ شده، «تعهد نامه عدم تبلیغ در شبکه‌های ماهواره‌ای غیر مجاز فارسی زبان » را درج کرده است.

آگهی‌های آشنا در ماهواره

با وجود اینکه دستور العمل‌های این چنینی برای منع سفارش آگهی محصول به شبکه‌های ماهواره‌ای وجود دارد اما باز هم شاهد تبلیغات بازرگانی محصولاتی آشنا در ماهواره‌ها هستیم. تبلیغاتی که از نظر قیمت بسیار ارزان‌تر از آگهی در شبکه‌های زیر مجموعه صدا و سیما نیز هستند اما آنچه مسلم است ارائه آگهی بازرگانی به شبکه‌های ماهواره‌ای غیر قانونی است.

در دفتر تبلیغات و اطلاع رسانی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی که متولی بحث تبلیغات تجاری به شمار می‌رود بخشی تاسیس شده که وظیفه مونیتورینگ شبکه‌های فارسی زبان ماهواره را دارد. اگر چه تماس «جوان» با مدیر کل دفتر تبلیغات و اطلاع رسانی برای دریافت اطلاعات مربوط به برخورد قانونی با سفارش دهندگان آگهی‌های بازرگانی از داخل کشور به شبکه‌های ماهواره ای، با عدم همکاری شخص مدیر همراه شد اما شواهد نشان‌دهنده آن است که در بخش مونیتورینگ آگهی‌های ارائه شده از داخل کشور رصد شده و بر اساس اطلاعات تماس، شخص آگهی‌دهنده که می‌تواند یک شخص حقیقی یا حقوقی باشد به وزارت ارشاد فراخوانده شده و تذکر دریافت می‌کند، آگهی دهنده متعهد می‌شود دیگر آگهی به شبکه ماهواره ندهد و اگر باز این عمل خلاف تکرار شد، وزارت ارشاد دوباره وی را احضار و باز هم تعهدی دیگر از وی می‌گیرد، در مرحله آخر اگر این اتفاق رخ دهد، دفتر تبلیغات پرونده‌ای به اداره اماکن نیروی انتظامی ارائه می‌شود. روندی طولانی و بروکراسی تو در تویی که برخورد با متخلفان را طولانی و زمان بر و شاید هم بی‌نتیجه بکند.

هم اکنون آگهی‌های فیلم‌های روی پرده و سریال‌های شبکه خانگی نمایش نیز به جمع آگهی‌های داخلی راه یافته به ماهواره‌ها اضافه شده‌اند، حالا جمع آگهی‌های بازرگانی از خوراکی گرفته تا محصول فرهنگی جمع‌تر شده است. این در حالی است که ممنوعیت تبلیغات در ماهواره هنوز پا برجا است و احتمالا آگهی دهندگان از حداقل سواد لازم برای خواندن و آگاه شدن از این ممنوعیت برخوردار بوده و هستند.
منبع: روزنامه جوان/جهان