اسراف در لغت به معنای تلف کردن مال، درگذشتن از حد میانه و ولخرجی کردن آمده است. مصادیق اسراف در سطوح خرد و کلان در زندگی را باید شناخت.
مصادیق اسراف در سطوح خرد و کلان:
_ اسراف در آب:
اهمیت حیاتی آب که منشاء زندگی و بقاست (الأنبیاء/۳۰)، بر کسی پوشیده نیست. امام صادق (ع) در تشبیهی زیبا میفرماید: «طَعمُ المَاءِ طَعمُ الحَیَاه: مزه آب، مزه زندگی است» از این رو، زیادهروی در مصرف آب، بهویژه هدر دادن آن، هرچند به مقدار اندک، نکوهش شده است. همچنین امام صادق (ع) میفرماید: أَنَّی الإِسرَافَ هِرَاقَه فَضلِ المَاءِ…: کمترین حدّ اسراف، دور ریختن تهمانده آب ظرف است.
با توجه به کمبود آب و خشکسالی در کشور، در صورت عدم رعایت الگوی مصرف بهینه آب، مردم با مشکلات زیادی مواجه می شوند.
_ اسراف در غذا:
حضرت علی (ع) فرمود: «مَنْ عَرَفَ اللَّهَ وَعَظَّمَهُ مَنَعَ فَاهُ مِنَ الْکَلَامِ وَبَطْنَهُ مِنَ الطَّعَامِ» یعنی کسی که بیشترین معرفت را نسبت به خدا داشته باشد، کمحرفتر و کم غذاتر است.
_اسراف در لباس:
امام صادق (ع) میفرماید: «اسراف عبارت از آن است که لباس نو را در جایی که باید لباس فرسوده پوشید، بپوشی»
لباس، وسیله حفظ و مایه زینت و آراستگی آدمی است (الأعراف/۲۶). با این حال، در آموزههای دینی بر میانهروی در استفاده از آن تأکید و تجاوز از آن، اسراف دانسته شده است.
اسراف در هزینههای ازدواج:
در روایات، ازدواج و پیوند زناشویی امری الهی دانسته شده است که تعادل و میانهروی در آن سفارش شده است و تجاوز از آن حرام دانسته شده است.
_اسراف در حاملهای انرژی:
ایران از کشورهای است که در آن قیمت حامل های انرژی بسیار پایین است و همین امر باعث ایجاد زمینه اسراف می گردد. باید توجه کرد که استفاده بیش از حد نیاز از حامل های انرژی مصداق کامل اسراف است و در احادیث و روایات نکوهش شده است.
امام کاظم (ع) به نقل از حضرت علی (ع) میفرماید: چراغی که آن را در نورخورشید برافروزی، … و نوری که از آن استفاده نشود ضایع می گردد
_اسراف در اموال عمومی و بیتالمال:
تضییع اموال عمومی و هدر دادن سرمایههای متعلّق به بیتالمال علاوه بر گناه اسراف و پیامدهای اقتصادی منفی آن، خود مایه تضییع حقوق همه مردم است. حفظ و پاسداری از بیتالمال عموم مردم است.
حضرت امیر (ع) خطاب به اصحاب خود میفرماید؛ زمانی که نامهای برای من مینویسید، نوک قلمهایتان را تیز کرده تا درشت ننویسید و بین سطرها فاصله نگذارید و از تقدیر و مقاله نویسی پرهیز کنید و تنها مطلب را برسانید تا اسراف در نوشتن نشود.
_اسراف در منابع طبیعی:
منابع و ذخایر زمین نیز بی نهایت نیست و با مصرف بی رویه آنها به سرعت رو به نقصان خواهند رفت و به زودی به پایان خواهند رسید.
_ اسراف در سرمایه نیروی انسانی:
اتلاف وقت و عدم بهرهبرداری مناسب از نیروی انسانی و آماده نکردن بستر مناسب برای جذب و به کارگیری استعدادهای فراوان جوانان و فرارمغز ها و سرمایه های انسانی و مالی از مصادیق اسراف است که باید جلوی آن گرفته شود.
_ اسراف در برگزاری همایشها و سمینارهای غیرضروری:
در بسیاری از موارد در همایش ها و سمینارها هزینه های غیرضروری انجام می شود که باعث هدررفت بیت المال شده و از مصادیق بارز اسراف است.
