انسانها همواره از راه آموختن به تکامل رسیده اند و آموختن را می توان توجه به فرایند انسان شدن دانست. از سوی دیگر در شهرها زندگی اجتماعی و نیز مدیریت شهری نیازمند همکاری و همراهی شهروندان است. بنابراین داشتن شهروندانی “آگاه” و “مسئول” برای داشتن شهری ایده آل ضروری است.
آموزش شهروندی را می توان از ارکان اساسی زندگی اجتماعی و یکی از پایه های توسعه پایدار شهری دانست که نقش مهمی در نهادینه شدن مسئولیت ها و حقوق شهروندی دارد و منجر به تحکیم و تقویت نظام ارزشی مهارت های شهروندی در جهت استحکام دموکراسی و مشارکت پایدار شهروندان می گردد.
آموزش مؤثر شهروندی رفتارهای مسئولانه را به افراد جامعه می آموزد و بدین ترتیب سبب توسعه پایدار فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی یک جامعه می شود.
یکی از مسائل مهمی که شهر رشت با آن مواجه است مسأله مدیریت پسماند است که بخشی از آن به عدم آگاهی شهروندان نسبت به وظایف خود و مسئولیت گریزی آنها نسبت به کاهش زباله و تفکیک آن می باشد. مسأله ای که می تواند با آموزش شهروندی و یادآوری وظایف و مسئولیت ها به شهروندان تا حدود زیادی حل گردد.
افزایش جمعیت، افزایش مواد مصرفی و پیشرفت تکنولوژی در جوامع بشری، منجر به تولید انواع پسماندهای شهری شده است. متوسط سرانه تولید در جهان حدود ۱۲۰۰ گرم در روز میباشد. بر اساس گزارشات بانک جهانی، تولید فعلی پسماند در دنیا، به ۱۳۰ میلیارد تن در سال رسیده است و بر اساس پیش¬بینی های صورت گرفته تا سال ۲۰۲۵ به ۲۲۰ میلیارد تن و تا سال۲۰۵۰ به ۴۲۰ میلیارد تن در سال خواهد رسید. مدیریت پسماند (مواد زائد جامد)، یکی از ارکان مهم محیط زیست است که عدم توجه به آن باعث بوجود آمدن زیانهای اقتصادی، از بین رفتن منابع، آلودگی محیط زیست و مخاطرات بهداشت و سلامت می شود. اولین گام در مدیریت بهینه پسماندها، همگام کردن شهروندان از طریق ارائه آموزش های مناسب و موثر می باشد. هدف از آموزش شهروندی در مدیریت پسماند، ایجاد حساسیت، ارتقاء حس تعهد، افزایش مسئولیت پذیری و جلب مشارکت افراد جامعه است.
در اجرای موفق مدیریت پسماندها، یکی از کلیدی ترین پارامترها، جلب مشارکت افراد جامعه است و این موضوع، جز با افزایش سطح آگاهی های عمومی، تغییر نگرش و فرهنگ شهروندان میسر نیست. آنچه مسلم است، مردم به عنوان تولیدکنندگان اصلی پسماندها، نقش بسیار ارزشمندی در مدیریت اصولی پسماندها دارند و میتوانند به طور مستقیم در حل معضل پسماندها اثرگذار باشند و از این نظر، مسئله آگاه سازی، آموزش و جلب مشارکتهای مردمی باید به عنوان مهمترین رویکرد مدیریت پسماند مد نظر قرار گیرد.
مدیریت پسماند بدون درنظرگرفتن نقش مردم که تولیدکننده اصلی پسماند هستند، غیرممکن خواهد بود. مشارکت و همکاری مردمی وشرکت آگاهانه و حس مسئولیت و دلسوزی برای آیندگان است که سبب توسعه و آرامش و حیات اجتماعی می شود. مشارکت را باید به عنوان هدف، ابزار و یکی از نیازهای اساسی بشر مورد توجه قرار داد و برای بهره برداری از میزان مشارکت مردم، آموزش و فرهنگسازی نقش مهمی را ایفا می کند.
باید گفت آموزش شهروندی کلید توسعه پایدار شهری است. حل مسائل جامعه و شهروندان با مشارکت عموم مردم محقق می گردد و این مهم نیز در گرو داشتن شهروندانی آگاه و مسئول است. باید پذیرفت که توسعه پایدار از مسیر مشارکت عمومی می گذرد و در این مسیر آموزش شهروندی از اهمیت به سزایی برخوردار است.
سرانه تولید پسماند شهر رشت ۷۰۰ گرم است که طی سال سبب تولید ۱۹۱ هزار و ۶۲۵ تن زباله در شهر می شود و این امر ضرورت مدیریت صحیح و اصولی در حوزه پسماند را نشان می دهد.
باید اذعان داشت میزان تولید پسماند در شهر رشت بالاست (درصد بالایی (۷۵/۶۰) از این پسماند زباله غذایی مانند برنج و نان است که قابلیت مصرف دارد) و آموزش شهروندان در حوزه پسماند می تواند به عنوان یک اهرم کلیدی تاثیر زیادی در کاهش آن داشته باشد.
شیوه های رایج آموزش شهروندی مدیریت پسماند:
خلاصه برنامه های آموزشی در جهت فرهنگ سازی و گسترش طرح تفکیک پسماند در مبداء
آموزش چهره به چهره بازیافت و تفکیک از مبداء پسماند دانش آموزان مقطع ابتدایی و پیش دبستانی
آموزش چهره به چهره بازیافت و تفکیک از مبداء پسماند جهت فراگیران مهدهای کودک
توزیعCDانیمیشن های بازیافت و تفکیک از مبداء
توزیع بروشورهای آموزشی ویژه کودکان با هدف شناخت پسماند تر وخشک و ناوگان جمع آوری
برگزاری جشن های شاد آموزشی با مفاهیم مدیریت پسماند و تفکیک از مبداء
برگزاری مسابقات با مضامین زیست محیطی و اهداء جوایز
تهیه و توزیع بازی ها و سرگرمی های آموزشی
استقرار مخازن ویژه تفکیک پسماندهای خشک در مدارس
فعال سازی تشکل های دانش آموزی (حامیان بازیافت، یاوران بازیافت و…)
برگزاری سخنرانی آموزشی در جلسات اولیاء و مربیان در ارتباط با مفاهیم بازیافت و تفکیک ازمبدا
برپایی نمایشگاه های کاردستی با مواد بازیافتی
برگزاری نمایشگاه های هفت سین با مواد بازیافتی ویژه مدارس و مهدهای کودک
تحویل مخازن ویژه تفکیک پسماندهای خشک به خانوارها
معرفی طرح با تهیه وتوزیع بروشورآموزشی
استقرار غرفه های جمع آوری پسماندهای خشک در محوطه و فضای مناسب در شهر
استقرار ایستگاه آموزش و اطلاع رسانی بازیافت در سطح شهر
توزیع مخازن ویژه جمع آوری پسماندهای خشک ویژه اصناف
برگزاری بازدیدهای علمی و میدانی جهت آموزش مستقیم از کارخانه تولید کود و مواد آلی
تهیه ونصب مطالب آموزشی بصورت بنر و بیلبورد در سطح محلات و اماکن و معابر عمومی
برگزاری کلاس های آموزشی جهت رابطین بهداشت ادارات و محلات
ارائه بسته های تشویقی عوارض برای اصناف و منازل پسماند صفر
در پایان باید گفت که وضعیت پسماند شهر رشت در شرایط نامطلوبی قرار دارد که برای برون رفت از این مساله نیاز به عزم جدی است. با توجه به توضیحات ارائه شده آموزش شهروندی می تواند به عنوان یک راهکار در کاهش تولید زباله و همچنین تفکیک آن مثمرثمر باشد.
