آستارا یکی از زیباترین نواحی ایران است که در شمال ایران و در استان گیلان، حد فاصل استان گیلان و اردبیل واقع شده است. به علت شرایط آب و هوایی ویژه و وجود خاک مناسب قسمت زیادی از شهرستان آستارا پوشیده از انواع رستنی ها و گیاهان است. وجود کشتزارها و جنگل های این شهرستان همراه با چشم انداز کرانه های دریای مازندراندردره میانی استانهای گیلان و اردبیل بدیعترین منظرههای طبیعی را به وجود می آوردوتحسین هر بینندهای را برمیانگیزد. منطقه حفاظت شده لوندویلدر آستارا که یکی از زیبارتین گردشگاه های این منطقه به شمار میآید، آرامگاه پیر قطبالدین باغچه سرا در۳ کیلومتری شمال باختری آستارا، هم نشینی دریا، کوهستان، جنگل و دره های عمیق و پرشکوه مانند گردنه حیران همراه با زندگی عشایر طالش در این منطقه، لباسهای سنتی، آداب و رسوم خاص آن ها و دهها جاذبهی دیگر تنها بخشی از مکانهای دیدنی و تاریخی شهرستان آستارا را تشکیل میدهند. امروزه بازار آستارا نیز خود به نوعی جاذبه برای سفر مردم مناطق مختلف کشور به این ناحیه تبدیل شده است. مهمترین صنایع دستی این شهرستان سبدبافی و حصیربافی، سفالگری، نمدمالی، قالی بافی، گلیم بافی، صنعت ریسندگی و بافندگی و نمدمالی است.
آستارا قطب اقتصادی گیلان
آستارا شهری بندری،مرزی،یکی از قطبهای اقتصادی، توریست داخلی و بینالمللی در سواحل غربی دریای خزر ، مرکز شهرستانی به همین نام در شمالیترین نقطه استان گیلان و آخرین نقطه مرزی ایران و جمهوری آذربایجان و از نظر جغرافیایی در مرکز منطقه تالش قرار دارد. آستارا از شرق به دریای خزر، از شمال به آستارای آذربایجان، از غرب به استان اردبیل و از جنوب به شهرستان تالش در استان گیلان محدود شدهاست. آستاراچای، آستارای ایران را از آستارای آذربایجان جدا میسازد. بخش اصلی راه شوسه آستارا-اردبیل تقریباً به موازات این رود و خط مرزی کشیده شدهاست. در منطقهآستارا علاوه بر زبان ترکی آذربایجانی، زبان تالشی نیز رایج بود ولی در اثر مهاجرتهای زیاد از اهمیت آن کاسته شدهاست. این شهر از نظر جغرافیایی بر سر سه راه قرار گرفتهاست: راه جنوبی آن از کنار دریا خزر به بندر انزلی و راه شمالی آن از کناره همین دریا به جمهوری آذربایجان کشیده شدهاست. راه غربی آن که از حیران میگذرد، به اردبیل میرسد. آستارا از لحاظ اقتصادی، در استان و کشور نقش تعیینکنندهای را داراست، به طوریکه یکی از ۱۰ شهر گردشپذیر ایران، سومین مرز فعال کشور در زمینه صادرات و واردات رتبه نخست صادرات و بزرگترین گمرک زمینی شمال کشور از امنترینو پرترددترین مرزهای زمینی کشور، دومین منبع درآمد استان گیلان ، و دارای بیشترین سهم ارزشی صادرات چمدانی در کشور میباشد. علاوه براین، بندرآستارا نخستین بندر خصوصی کشور و پنجمین بندر فعال ترانزیتی شمال کشور است. در حال حاضر بزرگترین پرچم کشور در استان گیلان، در پایانه مرزی آستارا برافراشته شدهاست.
مکان های دیدنی و تاریخی
منطقه حفاظت شده لوندویلدر آستارا که یکی از زیباترین گردشگاه های این منطقه به شمار میآید، آرامگاه پیر قطب الدین باغچه سرا در۳ کیلومتری شمال باختری آستارا، هم نشینی دریا،کوهستان، جنگل و دره های عمیق و پرشکوه مانند گردنه حیران تنها بخشی از مکانهای دیدنی و تاریخی شهرستان آستارا را تشکیل میدهند. امروزه بازار آستارا نیز خود به نوعی جاذبه برای سفر مردم مناطق مختلف کشور به این ناحیه تبدیل شده است.
کشاورزی و دام داری
آستارا در منطقهای جلگه ای قرار گرفته و از آب و خاک مناسب برای کشاورزی برخوردار است. آب کشاورزی از رود تأمین میشود. محصولات کشاورزی آستارا را برنج، گندم، جو، تره بار، ازگیل، آلو، آلوچه و سیب تشکیل میدهند. دام داری در کنار کشاورزی در این منطقه رونق کافی دارد ولی بیش تر به صورت سنتی رواج دارد.
مشخصات جغرافیایی
آستارا در طول جغرافیایی ۴۸ درجه و ۵۲ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۸ درجه و ۲۸ دقیقه واقع است که ارتفاع آن نسبت به دریای آزاد منهای ۲۲ است. آستارا یکی از شهرستانهای استان گیلان است که در ۱۸۹ کیلومتری شمال باختری شهر رشت و در مسیر راه اصلی رشت – اردبیل در منطقه ی جلگه ای ساحلی دریای مازندران واقع است. همسایگان آستارا از شمال جمهوری آذربایجان، از خاور دریای مازندران، از جنوب شهرستان هشتپر و از باختر اردبیل هستند. رود آستارا از شمال شهر می گذرد و آستارای ایران را از آستارای جمهوری آذربایجان جدا می کند. رود خواجه کریم چای نیز از مرکز شهر می گذرد و به دریای مازندران می پیوندد. مناطق باختری مشرف به آستارا کوهستانی هستند. آب و هوای آستارا معتدل و مرطوب و میزان بارندگی سالانه به طور متوسط ۱۵۰۰ میلی متر است.
وجه تسمیه و پیشینه تاریخی
آستارا واژهای تالشی است که تالشیها آن را « هسته » و یا « آهسته رو » تلفظ می کنند. از زمان صفویه تا قاجاریه، نام آستارا تنها به منطقه ای میان انزلی و رود ارس که بخشی از آن در حال حاضر جزو جمهوری آذربایجان است، اطلاق می شده است. بررسی متون تاریخی مربوط به آستارا نشان می دهد که این شهر در قرن گذشته دهکده کوچکی در آبریز رودخانه آستارا به نام دهنه کنار بوده و این نکته بیانگر این است که آستارا به منطقه ای کوهستانی اطلاق می شده نه یک ناحیه شهری. از مشاهدات خاورشناسان در قرن نوزدهم چنین برمی آید که این روستا دارای مکان هایی بوده که از طریق آن ها کالاهای تولیدی به خارج از ایران صادر می شده که این مساله نقش مهمی را در توسعه منطقه ایفا کرده است. در اواخر دوره قاجار به دلیل توسعه روابط ایران و روسیه دهکده دهنه کنار تا حدی اهمیت بازرگانی و مسافرتی پیدا کرد، اما به سبب کمی عمق آب، بندرگاهی در آن احداث نشد. در محل کنونی آستارا دهی به نام «دهنهکنار» وجود داشته که از زمان قاجاریه به بعد، به سبب صدور کالا و رفت و آمد تجار توسعه یافت و سبب شد تا تمدن جدید اروپا، زودتر به این شهرستان راه پیدا کند، به طوری که هم زمان با تأسیس دارالفنون در تهران، در آستارا نیز مدرسه ای به نام «مدرسه صادقیه» افتتاح شد. در دوره معاصر پس از گسترش روابط میان دولت های ایران و اتحاد جماهیر شوروی سابق و سپس با جمهوری های استقلال یافته آذربایجان و گرجستان، آستارا اهمیت بیش تری یافت.
یکی دیگر از ماخذقدیمی که در آن از آستارا یادی به میان آمده، کتاب حدودالعالم(تألیف ۳۷۲ق۹۸۲م) است. در این کتاب، آستارا به شکل استراب ضبط گشتهاست.استان گیلان در قرن چهارم از لاهیجان تا نزدیکی باکو را شامل می شد که از ۸ ناحیه تشکیل شده بود که استراب یکی از نواحی گیلان به شمار می رفت. بیشتر مؤلفان بعدی مانند علی بن شمس الدین بن حاجی حسین لاهیجی و عبدالفتاح فومنی و میرخواند، همه نام این شهر را به صورت آستارا آوردهاند.به لحاظ تاریخی قدیمی ترین مورخی که از آستارا نام بردهاست، ظهیرالدین مرعشی است. وی در کتاب گلستان و دیلمستان سه بار این محل را به نام «آستارا» و یک بار به نام«آستاره» آوردهاست.
حمدالله مستوفی در نزههالقلوب (تالیف ۷۳۰هجری قمری) می نویسد:گیلان از اقلیم چهارم است و در کنار دریای خزر قرار دارد.اسپهبد(آستارا) شهری متوسط است و حاصلش غله،برنج و میوه می باشد.این ناحیه گیلان،ناحیه ای آبادان ، با نعمت و توانگر است و در آنجا شهرک هایی است با منبر(مسجد).دراین شهرک ها بازارهاست.طعام مردم این ناحیه برنج است و ماهی.واز این ناحیه جاروب،حصیر مصلای نماز و ماهی به همه جهان صادر می شود.
تنها در صریح الملک (که درباره موقوفات مزار شیخ صفی الدین اردبیلی است)، این نام به شکلهای اصطاراب(استراب )و استاره دیده میشود که دو صورت اول با شکل مذکور در حدود العالم قرابت دارد.
از جهانگردان کانی این شهر را نام برده و آن را توصیف کردهاند. شاید وصف«ابت» رساتر از دیگران باشد. وی که در۱۲۵۹ق/ ۱۸۴۳م از این محل میگذشته، نام این شهر را دهنه کنار ضبط کردهاست. به نوشته او «دهکده دهنه کنار در مصب رودخانه آستاراچای قراردارد ودارای ۵۰تا ۶۰خانوار جمعیت است و دکانهایی دارد که اجناس آن به خارج ایران حمل میشود».آستارا به موجب عهدنامه گلستان که در ۱۲۲۸هجری قمری مصادف با ۱۸۱۱میلادی میان دولت ایران و روسیه منعقد شد به دو قسمت تقسیم گردید. قسمتی از این شهر که در شمال آستاراچای است، به دولت روسیه واگذار گردید و آستاراچای مرز میان دو کشور شناخته شد.
دین
به جهت اینکه جمعیت غالب در آستارا را مردمان آذری تشکیل میدهند،اسلام و شیعه اثنی عشری دین و مذهب مردمان آستارا به شمار میرود.مردم این شهر به ائمه معصومین ارادت خاصی داشته و همزمان با شیعیان سراسر جهان طبق یک رسم دیرینه در روز بزرگداشت مقام و منزلت معصومین ، دسته های عزادار زنجیر زن و سینه زن مساجد، هئیت های مذهبی، تکایا و حسینیه ها این شهر با خواندن نوحه های سوگ انگیز به ترکی به عزاداری پرداخته و طبق یک سنت دیرینه شب عاشورا را در امامزاده ابراهیم و قاسم به شب زنده داری میپردازند. آیین طشت گذاری نیز از مهمترین و ریشه دارترین سنت های این منطقه ترک زبان استان گیلان است.
مساجد
مسجد میرزا “سیدلر تکیهسی” ۱۲۵۰هـ.قمری)
مسجد جامع ۱۲۸۲هـ.قمری)
مسجد علی بن ابیطالب “گیلکلر” ۱۳۱۹هـ.قمری)
مسجد غربا “ترکلر” (۲۹-۱۳۲۸ هـ.قمری)
مسجد عباسیه ۱۳۳۰ هـ.قمری)
مسجد آبروان ۱۲۹۱ هـ.شمسی)
مسجد آبکنار “جعفرصادق” (۲۹-۱۳۲۸ هـ.شمسی)
مسجد حسینیه (۳۷-۱۳۳۶ هـ.قمری)
مسجد صاحب الزمان (۴۷-۱۳۴۶ هـ.شمسی)
مسجد امام سجاد(ع) پس از انقلاب اسلامی
مسجد محمدرسولالله پس از انقلاب اسلامی
مسجد فاطمه زهرا(س) پس از انقلاب اسلامی
خیمهگاه عاشقان حضرت ابوالفضل پس از انقلاب اسلامی
——————- اماکن زیارتی ——————
امامزاده ابراهیم و قاسم سیبلی
از فرزندان امام موسی کاظم بودهاند که در ۵ کیلومتری آستارا – تالش واقع شدهاست. شبستان، کاروان سرا، بازار و… از ویژگیهای خاص این امامزاده میباشد که از مجهزترین مراکز مذهبی گیلان به حساب میآید. هر ساله هزاران زائر برای زیارت و پرداخت نزورات به آنجا میروند. در سال ۱۳۸۶ ه. ش با همکاری سازمان اوقاف و کمکهای مردمی در حال بازسازی میباشد.
بقعه پیرقطب الدین
بقعه پیر قطب الدین که در ۳ کیلومتری راه آستارا به اردبیل، داخل قبرستان روستای باغچه سرا، روی تپه نسبتا بلند قرار گرفتهاست.
این بنا آجری که طولش بیشتر از ۱۱و عرضش ۶ متراست. پیشینه بقعه پیر قطب الدین به دوره قاجاریه میرسد. ورودی بنا در قسمت جنوبش قرار دارد که به کفش کن هم راه پیدا میکند. بقعه پیر قطب الدین زیارتگاه اهالی اطراف است. داخل بقعه، سنگ مرمر سفید رنگی به طول ۱۲۲، عرض۳۰ و قطر ۱۶ سانتی متر وجود دارد.
کنار در ورودی بقعه، سنگ سیاه تو خالی بزرگی به صورت سنگ قبر دیده میشود که نقشهای زیبایی در چهار طرف آن حک شدهاست. در محوطه اطراف بقعه، تعدادی سنگ تراشیده ظریف به صورت پلکان نصب شده که سنگ قبر سیاهی در قسمت کفش کن دیده میشود و کتیبهای دارد که متاسفانه به سبب فرسودگی، نوشته هاش خوانا نیست.
بقعه شیخ تاجالدین محمد خیوی
بقعه مدفن “شیخ تاجالدین محمد خیوی” از اهالی مشکین شهر یا خیوه سابق است که در لمیر محله شهرستان آستارا قرار دارد. بنا پلانی مربع، به اندازه ۱۰/۵در ۲۰/ ۵ متر دارد. قسمت زیرین بنا از سنگ و قسمتهای بالاتر با آجر، کار شدهاست. بالای بقعه گنبدی آجری وجود دارد. سه سنگ قبر داخل بقعه به شیخ تاجالدین و یارانش تعلق دارد. روی یکی از سنگها تاریخ ۷۳۲هجری و بر روی یک سنگ قبر دیگر تزیینات حکاکی شده گیاهی و دو بیت شعر عربی با نام سازنده آن “استاد شرف الدین عثمان بن جمال شیرازی ” حک شدهاست.
بقعه سیدمحمد دوست
این آرامگاه و بقعه که اکنون زیارت اهل دل است در روستای چلوند واقع شده متعلق به اواخر قرن هشتم ه. ق میباشد. در جنگ جهانی اول یکبار توسط کشتی روسی مورد اصابت گلوله توپ قرار گرفته و قسمتی از دیوارش مخروب گشتهاست.
——– طبیعت آستارا ———
آبشار لاتون
آبشار لاتون دراستان گیلان، ۱۵کیلومتری جنوب شهرستان آستارا، شهر لوندویل روستای کوته کومه جای گرفتهاست. ارتفاع تقریبی آبشار لاتون ۱۰۵متر است که بلحاظ بلندی، مرتفع ترین آبشار گیلان و ایران به حساب میآید.
چشمههای مسیر صعود آبشار
فاصله از روستای کوته کومه تا آبشار حدود ۶ کیلومتر است که در مدت طی این مسافت ۳٫۵ ساعتی در حدود ۷۵۰متر ارتفاع زیاد میشود.
مسیر صعود آبشار تپههایی جنگلی و بسیار زیباست که در طول مسیر چشمههای فراوانی با آبی خنک و نوشیدنی دیده میشود. انتهای مسیر نیز دارای پرتگاههایی خطرناک و مرگبار است. آبشار از فاصله۵۰۰متری قابل رویت است.
در مسیر صعود به آبشار لاتون به روستای قدیمی آسیو شوان میرسیم که تقریباً خالی از سکنهاست. به زبان تالشی، آسیو به معنی آسیاب و شوان به معنی کنار رودخانه میباشد.
در حاشیه آبشار یکی از زیباترین جنگلهای متراکم بکر و دستنخورده گیلان با انبوهی از درختان آلو، به، گلابی، گردو، فندق و سیب وحشی وجود دارد که در ۹ ماه از سال سرسبزی و زیبایی خود را حفظ میکند.
از تنوع جانوری اطراف ابشار نیز میتوان به گرگ، گراز، خرس(نادر)، جوجه تیغی، اسب، گاو، و… اشاره کرد.
سرچشمه آبشار
این آبشار از دامنههای شرق کوه اسپیناس سرچشمه گرفته و به رودخانه لوندویل که با طول ۱۷کیلومتر خود نیز از کوه اسپیناس سرچشمه گرفته سرازیر میشود و با شیب تندی به سمت کوته کومه و لوندویل حرکت کرده و در آخر وارد دریای خزر میشود.
حجم آب آبشار در فصول مختلف سال متفاوت است ولی در تمام فصول آب دارد.
گردنه حیران
حیران، نام روستایی است در استان گیلان است این روستا در فاصله ۲۰۳ کلیومتری رشت مرکز استان قرار دارد. این روستا به دلیل زیبایی طبیعی آن، به عنوان یکی از منطقههای نمونه گردشگری در ایران به شمار میرود و با توجه به شرایط آب و هوایی مناسب در سالیان اخیر، مورد توجه گردشگران قرار گرفته و ساخت و ساز بناهای تفریحی و گردشگری در آن افزایش یافتهاست. از مهمترین جاذبههای گردشگری این روستا، است که در مسیر راه ارتباطی آستارا – اردبیل قرار گرفتهاست. این گردنه که آخرین منطقه حفاظتی استان گیلان میباشد، از یک طرف مشرف به کوههایی است که پوشیده از جنگلهای انبوهاست و از سویی مشرف به درهای نه چندان عمیق که از میان آن رود آستارا، آقچای عبور میکند این رود تعیین کننده مرز استان گیلان ایران و کشور آذربایجان است. این گردنه در بیشتر زمانها در زیر پوششی از مه قرار دارد و از نظر طبیعی درهها و کوهپایههای آن، پوشیده از گلها و گیاهان جنگلی و مرتعی هستند. با این وجود این گردنه چندان مرتفع نیست و ارتفاع بلندترین نقطه? آن از سطح آبهای آزاد تنها حدود ???? متر است؛ در واقع علت اصلی مه تقریباً دائمی گردنه حیران رطوبت دریای خزر است، نه ارتفاع زیاد این گردنه.
از این نظر نیز اهمیت دارد که یکی از روستاهای تاریخی و ییلاق بزرگترین خوانین آستارا(ساسانیان) و قشلاقهای غربی و شمالی این شهرستان در گذشته بودهاست.
تله کابین حیران
این تله کابین که در غرب روستای ونه بین و حاجی امیر آستارا قرار دارد، انتهایی ترین گردنه حیران را با طی کردن یک مسیر سرسبز ۱۵۰۰متری به شرقی ترین نقطه پارک جنگلی فندقلوی شهرستان نمین متصل میکند. این تله کابین که با سرمایه گذاری بخش خصوصی با ۱۲میلیارد تومان هزینه در مدت ۶سال احداث شده، در هر ساعت با ۳۰کابین ۶ نفره پیشرفته میتواند یک هزار از گردشگران را با سرعت ۶متر بر ثانیه جابجا کند. ارتفاع ایستگاه بالا دست این تله کابین در منطقه فندقلو حدود ۱۷۳۰ متر از سطح دریا است و طول کل مسیر رفت و برگشت در فاز یک پروژه حدود سه کیلومتر میباشد. این تله کابین هم اکنون بیش از ۵۰نفر ظرفیت اشتغالزایی دارد و موقعیت جغرافیایی آن طوری است که از شمال به قله باستانی شیندان و جمهوری آذربایجان، از غرب به پارک جنگلی فندقلو، از شرق به روستای ونه بین و جاده اصلی آستارا به اردبیل و از جنوب به دهستان حیران و گردنه زیبای آن اشرف دارد. منطقه حیران برخوردار از جغرافیای مناسب، آب و هوای خوب و طبیعت زیبا و دیدنی است و یکی از ۴ منطقه نمونه گردشگری شهرستان آستارا است که پیش از این به تصویب هیئت دولت رسیدهاست، بعد از تله کابین لاهیجان و کیا کلایه لنگرود، تله کابین حیران سومین تله کابین گیلان است که به بهره برداری میرسد و با استان اردبیل نیز مشترک میباشد و چهارمین تله کابین گیلان در منطقه درفک رودبار با ۱۱٫۵ کیلومتر مسیر به عنوان بزرگترین تله کابین جهان هم اکنون در حال ساخت است. وجود سواحل، چشمهها، آبشارها، آب گرمهای طبیعی و بازارچههای ساحلی را از جمله جاذبههای توریستی شهرستان آستارا میباشد و به نقش این شهرستان در جذب مسافرین گفت فقط از آغاز فصل گرما تاکنون بیش از ۶میلیون یکصد هزار نفر مسافر داخلی وارد استان گیلان شدهاست.
کوته کومه
روستای کوته کومه
کوته کومه روستایی در استان گیلان ۹ کیلومتری شهر لوندویل واقع شدهاست. روستایی است کوچک با حدود ۲۰خانه روستایی با مردمانی تالشی و اهل تسنن. عمده شهرت این روستا بدلیل وجود آبشار لاتون بلندترین آبشاراستان گیلان است. دیگر مکان مشهور این روستا آبگرم کوته کومهاست. آبگرمی است کوچک که در خود روستا واقع شدهاست.
آستاراچای
آستاراچای؛ رودخانه مرزی کوچکی است که شهر آستارا در ایران را از شهر آستارا در جمهوری آذربایجان جدا میکند.
ساحل صدف ۱۷هکتاری سیبلی
ساحل زیبای صدف سیبلی آستارا به لحاظ زیست محیطی یکی از پاکیزه ترین و بکرترین مناطق ساحلی دریای خزر است که هر ساله پذیرای مسافران و گردشگران زیادی از اقصی نقاط کشور و دنیاست. این ساحل در ۱۰کیلومتری آستارا به سمت بندرانزلی واقع شده و نخستین طرح سالم سازی در دریای خزر است. وجود امکانات بازی و تفریح کودکان، جدا بودن محل شنای برادران از خواهران، وجود مسافرخانه و اتاقهای استراحت در شب، پلاژهای عرضه خدمات، اماکن نصب چادر، اکیپ امداد، نجات غریق و ماهیگیری، مجاورت با جنگل و منطقه حفاظت شده لوندویل و از همه مهمتر وجود ماموران انتظامی، محیطی امن و دلنشین برای گردشگران بوجود آوردهاست.
ساحل شریعتی
ساحل شریعتی (به نام پیشین: مخیری)در داخل شهر کنار جاده ترانزیتی منتهی به اداره کل گمرک بندرآستارا واقع شدهاست. پارک توریستی و تفریحی شریعتی از هر لحاظ در میان شهرهای شمالی کشور بینظیر است و حضور در آن، خاطرهای فراموش نشدنی را در ذهن دوستداران طبیعت ایجاد میکند.
تجهیزات ورزشی، گل کاری، درختکاری، کف سازی، مبلمان فلزی، سکوی استراحت با سنگ مرمر، شهربادی و پیست خودروهای برقی برای کودکان و سرویس بهداشتی را از دیگر امکانات ایجاد شده در این ساحل میباشد.
باغ پرندگان
باغ پرندگان آستارا در ورودی جاده آستارا ـ رشت در زمینی به مساحت یکهزار و ۵۰متر مربع احداث شدهاست که در آن بالغ بر ۳۰۰پرنده از ۶۰گونه مختلف وجود دارد. از جمله پرندگان این باغ میتوان به طاووس، قرقاول، طوطی، مرغهای تزیینی، سرسفید کاکلی، امپراتور، بلدرچین، کبک، بلبل، قناری، مینای سخنگو و مرغ عشق اشاره کرد. همچنین از میان قرقاولهای مونال، فایربک، ترکاپان، سیلور، طلایی، سیونهو، شاهی، پرتغالی، سبز، گردن حلقهای و کالج، گونه فایربک و مونال بیش از همه مورد توجه گردشگران داخلی و خارجی قرار گرفتهاست. تمام قرقاولهای مذکور زینتی، خارجی و کمیاباند و برخی از آنها مانند مونا و فایربک در گیلان و سطح کشور بهندرت یافت میشوند. گفتنی است، در هر ماه به طور متوسط حدود ۵۰گردشگر از روسیه، جمهوری آذربایجان، اوکراین و حتی عراق از باغ پرندگان آستارا بازدید کرده، اقدام به تهیه عکس و فیلم از گونههای کمیاب آن میکنند.
باغ ملی
این باغ مصفا در دوره قاجاریه روبه روی گمرک احداث گردید. کتابخانه، کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان، سالن آنفی تئاتر، وسایل بازی کودکان و سرویس بهداشتی از امکانات موجود در این باغ میباشد. اخیرا دارالقرآن و مرکز فروش کتاب کودکان در آن احداث میگردد.
باغ چای عباس آباد
در ۲ کیلومتری جنوب غربی آستارا روستایی وجود دارد که عباس اباد نامیده می شود. شهرت این روستا به دلیل بکربودن چشم اندازهای ان است؛به ویژه این روستا در کمرشکن کوه اسپیناس از رشته های کوه های تالش قرار دارد. به دلیل توسعه فیزیکی شهر و افزایش ساخت وسازها،حریم شهر به اطراف این روستا نیز کشیده شده اما مرکز آن همچنان بکر و زیبا باقی مانده است. این روستا سرشاز شالیزارهای حاصلخیز است و یکی از مرغوب ترین برنج نواحی این روستا کشت می شود.
یکی از دیدنی ترین قسمت های عباس آباد،باغی به همین نام است که تنها مرکز کشت چای در کل شهرستان است و ده ها سال سابقه دارد.
باغ چای عباس آباد این باغ که در دوره مظفرالدین شاه تأسیس گردیدهاست، مرکز تحقیقات وزارت جهاد کشاورزی میباشد که هم اکنون در زمینه تولید انبوه نیز محصول فندق فعالیت دارد.
بهشت کاکتوسها
این مجموعه در سال ۱۳۵۶ه. ش در خیابان فارابی تاسیس یافته که شامل ۲۲۰۰نوع کاکتوس از کشورهای برزیل، مکزیک، پرو، بولیوی، آرژانتین و آمریکای جنوبی میباشد. پیرترین کاکتوس خاورمیانه در این مجموعه نگهداری میشود.
کوه اسپیناس
قله اسپیناس لاتون
رشته کوه اسپیناس پشت تالاب استیل قرارگرفته وآبشارلاتون نیز از دامنههای آن سرچشمه میگیرند.
پارک جنگلی بی بی یانلو
پارک جنگلی بی بی یانلو شهرستان آستارا در جریان دور دوم سفرهای استانی هیات دولت به عنوان یکی از ۶۱منطقه نمونه گردشگری استان گیلان اظهار داشت: این محوطه جنگلی با یک هزار و ۵۱۲هکتار وسعت ظرفیت خوبی برای استفاده در امور گردشگری کوهستان و جنگل دارد. پارک جنگلی بی بی یانلو به وسعت یک هزار و ۵۱۲هکتار، جزو جنگلهای هیرکانی غربی است که در ضلع جنوب غربی شهرستان آستارا واقع شده و فاصله آن تا آستارا پنج کیلومتر بوده و در حاشیه جاده آستارا به اردبیل واقع شدهاست. پارک مذکور دارای جاذبههای طبیعی زیبا و خاصی میباشد که علاوه بر تنوع فراوان رویشگاههای جنگلی و جانوری آن، از نظر ژئومورفولوژی (علم شناسایی اشکال ناهمواریهای زمین) و وجود چندین دره با دامنههای پوشیده از جنگل و یالهای نسبتاً بلند و چندین قله به عنوان سیمای ویژه و بدیع، چشم انداز منحصر به فرد و جالب توجهی را ایجاد کردهاست. ۴۰هزار هکتار از مساحت شهرستان آستارا را مناطق جنگلی تشکیل میدهد که در آن انواع گونههای جنگلی از قبیل بلوط، راش، توسکا، ممرز، نمدار، ملج، لیلکی، انجیلی، آزاد، افرا، گردو، لرگ، خرمندی، داغداغان، شیردار، گیلاس وحشی، فندق، شمشاد جنگلی، شب خسب، ون و بارانک به چشم میخورد.
آسیو شوان (آسیاب آبی)
بچههای روستای آسیوشوان
پس از کوته کومه و راه آبشار لاتون به بقایای این آسیاب در روستای کوچکی به همین نام برخورد میکنیم. قسمت چرخ آن را سیل برده ولی سنگهای اتاق آن موجود میباشد.
چشمه آب گرم علی داشی
چشمه آبگرم علی داشی در روستای سرسبز گیلده قرار گرفتهاست. این چشمه به دلیل نزدیکی به جادّه اصلی از طرف آستارا و گردنه حیران از رونق زیادی برخوردار بوده و همه ساله پذیرای عدّه کثیری از توریستهای نواحی اطراف میباشد. این چشمه در پای یک پرتگاه سنگی در محلّی به نام علی داشی در بالای درّه گیله ده واقع شدهاست. خواص درمانی آب گرم علی داشی بسیار معروف است و دردهایی همچون درد مفاصل (روماتیسم) چشم درد، دل درد، کمر درد، رفع باد و قولنج و تقویت اعصاب را شامل شده و بسیاری از این ناراحتیها را درمان میکند. علاوه بر خاصیّت درمانی، به دلیل واقع شدن در یک محیط ییلاقی و خوش منظر و خوش آب و هوا از ویژگی توریستی و تفریحی خاصّی برخوردار است.
تالاب بین المللی استیل
این تالاب در ۷ کیلومتری شهر آستارا در حاشیه جاده آستارا به تالش قرار دارد. اهمیت اکو توریستی این تالاب از جهت نزدیکی به جاده، تنوع چشماندازهای طبیعی همچون کوهستان، جنگل و مزارع و کشتزارهای اطراف دوچندان میشود. ضلعغربی آن پوشیده از جنگل و پوششهای سبز گیاهی است و در ضلع شرقی آن درختان توسکای شناور منظره بسیار جالب توجهی را بوجود آوردهاست که در بهار و تابستان استراحتگاه مسافران بوده و از نظر گردشگری یکی از جاذبههای مهم تلقی میشود. از ویژگیهای مهم این تالاب وجود ماهیان مشهوری مانند کپور و اردک ماهی است همچنین این تالاب طبیعی جایگاه پرندگان کمیاب بوده که برای زاد و ولد از اروپای مرکزی، ماورای خزر و مناطق قطبی به این منطقه مهاجرت میکنند که مهمترین آن چینگیر نوکسرخ است. این تالاب ۱۳۸هکتار وسعت دارد و از مکانهای گردشگرپذیر استان گیلان است. وجود درختان توسکا در این تالاب، جلوهای دیدنی به آن بخشیدهاست. از ویژگیهای تالاب عباس آباد آستارا این است که درختان این تالاب به علت اینکه ریشه آنها در آب قرار دارد، همواره در پهنای تالاب جا به جا میشوند و حرکت میکنند. به همین علت، تالاب آستارا به تالاباستیل درختان شناور هم معروف است. (در گویش محلی به این تالاب هستل به معنای آبگیر می گویند)
از سال ۱۳۹۲تالاب استیل به عنوان یکی از پنج منطقه نمونه گردشگری استان گیلان شناخته شدهاست.
بازار بزرگ ساحلی آستارا
بازار بزرگ ساحلی آستارا که در میان مردمان بومی آستارا بساط گفته میشود یکی از مهمترین مراکز تجاری استان گیلان، شمال ایران، از معروفترین بازارهای ایران و از مقاصد مسافران ورودی به آستارا میباشد
پناهگاه حیات وحش لوندویل
پناهگاه حیات وحش لوندویل بین ۱۹٫۳۸ تا ۲۸٫۳۸ عرض شمالی و ۵۲٫۴۸ تا ۵۴٫۴۸ طول شرقی و در استان گیلان و بخش لوندویل شهرستان آستارا واقع شدهاست. پناهگاه حیات وحش امیر لوندویل با مساحتی بالغ بر ۱۰۷۴هکتار، در موقعیتی قرار دارد که از جنوب به شهر لوندویل و از شمال به شهر آستارا و از شرق به دریای خزر و از غرب به جاده آستارا به انزلی منتهی میشود. این منطقه در سال ۱۳۵۲به عنوان منطقه حفاظتشده اعلام شد و طی مصوبه شماره ۶۳مورخ ۲۱/۵/۱۳۵۴ شورای عالی محیط زیست به مجموعه مناطق تحت مدیریت سازمان پیوست. ارتفاع متوسط منطقه ۲۰متر پایینتر از سطح دریاهای آزاد است. پناهگاه حیات وحش لوندویل دارای اقلیم خیلی مرطوب و معتدل با متوسط بارندگی ۱۱۰۰میلیمتر و دمای سالانه ۱۵درجه سانتیگراد است. این منطقه نمونهای منحصر به فرد از باقیماندهجنگلهای جلگهای هیرکانی است. حدود ۱٫۳ منطقه از برکه، آببندان و تالابهای مشجر تشکیل شدهاست. از گونههای مهم گیاهی میتوان از نی، لویی، انار وحشی، توسکای قشلاقی، ازگیل، لرگ، لیلکی، تمشک و غیره نام برد. این پناهگاه شامل زیستگاههای متنوع آبی و خشکی برای جانوران است. ۱۲۵گونه جانوری در منطقه شناسایی شدهاست که مهمترین آنها عبارتند از روباه معمولی، گراز، سمورآبی، سیاه کاکل، پری شاه رخ، درن فک، قوی فریاد کش، انواع اردک، حواصیل، گیلانشاه خالدار و درنا. پستانداران: سمورآبی، گورکن، فوک دریای خزر و شغال. پرندگان: قوی گنگ, قوی فریادکش, فیلوش, اردک سیاه کاکل, اردک چشم طلایی، باکلان کوچک و بزرگ، عقابها، کاکائیها، پرستوهای دریایی، آبچلیکها، حواصیلها، سهرهها، چرخریسکها، گیلانشاه خالدار, پری شاهرخ، درنا و قرقاول. به عنوان مهمترین عوامل تهدید میتوان از وجود مجتمع ۱۷هکتار صدف سیبلی ، ۲۵هکتار محل جمع آوری و دفن زباله شهرستان ، مستثنیات، تغییر کاربری اراضی، تعارضات به اراضی حاشیه تالاب، چرای دام، شکار و صید غیر مجاز، تاسیسات جهانگردی و برداشت صدف نام برد.
————– آثار تاریخی —————
اکنون قدیمی ترین بنای منطقه متعلق به دوره ایلخانی بوده و تعداد دیگر از آثار دوران صفویه و قاجاریه این بنای کهن را همراهی میکنند. شایان ذکر است که بناها و آثار دوران اسلامی منطقه شهرستان آستارا اکثرا شامل قبور قدیمی و بقاع و آرامگاههایی هستند که در دامنه کوهها و جنگلها به صورت متروک و برخی بدون تاریخ و بنا واقع شدهاند و از لحاظ فیزیکی وضعیت مناسبی ندارند.
قلعه شیندان
قلعه شیندان (به ترکی آذربایجانی: شیندان قالاسی) قلعههای تاریخی و مرتفع در مرز جمهوری آذربایجان و ایران است، که قدمتی درحدود دوهزارسال را دارا میباشد. دژ و قلعه تاریخی در ارتفاع ۱۸۵۰متر بر فراز کوه شیندان، در جاده آستارا به اردبیل، منطقه حیران، بالای روستای ونبین و آنسوی مرز واقع شدهاست. قدمت آن به قبل از اسلام میرسد، به معنای محل نور که در آنجا آتشکدهایی بودهاست. از اتفاقات مهم این قلعه به قیام حمزه خان تالش (حاکم آستارا) در عهد شاه عباس صفوی میتوان اشاره کرد که حاکم اردبیل مدت ۹ ماه آنجا را به محاصره در آورده و در نهایت حمزه خان با کشتی به شیروان متواری گشت.
دبیرستان حکیم نظامی
آستارا، شهری است با پشتوانه عمیق فرهنگی؛ هر چند اطلاعات عمیقی در ارتباط با باسوادترین شهر ایران وجود ندارد و این شاخصها در سالهای متفاوت تغییر میکند، اما قدر مسلم آن است که آستارا در استان گیلان یکی از باسوادترین مناطق شهری ایران محسوب میشود و تعداد بیسوادان این شهر بسیار اندک است. سابقه تاریخی در آستارا نیز حاکی از آن است که مردم این شهر همواره به علم و فرهنگ علاقه مند بودهاند. پایه گذاری مدرسه حکیم نظامی در بیش از ۱۰۰سال پیش در شهر آستارا خود حکایتی از این عمق فرهنگ و ادب در این شهر است. این مدرسه در سال ۱۲۸۷بنیان گذاشته شدهاست، این مدرسه در این مدت بیش از یک قرن فرهیختگان زیادی را پرورش دادهاست. از جمله افتخارات دیگر این مدرسه این است که خسرو گلسرخی و نیما یوشیج، بنیانگذار شعر معاصر ایران در سالهای ابتدایی۱۳۰۰در این دبیرستان تدریس کردهاست. این مدرسه قدیمی حیاطی بزرگ دارد و بامی سفالین با درب و پنجرههایی از چوب و همچنین شومینههای چدنی، که در مجموع همه این نمادها در کنار همدیگر بیان کننده معماری سنتی و بومی این منطقه از گیلان است. دبیرستان حکیم نظامی باتوجه به قدمت ساخت آن و سایر وجوه آن هم اکنون در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیدهاست وبخشهای قدیمی این دبیرستان تبدیل به موزه گشتهاست و مورد حفاظت قرار دارد. چند سال پیش نیز بازسازی شدهاست.
مدرسه سنایی سیبلی در سال ۱۳۸۷همانند حکیم نظامی صد ساله شد. در آستارا دو مدرسه تاریخی و مدرن ساخته شدهاست.(حکیم نظامی و مدرسه سنایی سیبلی) (رجوع به کتاب داستانهای آسمانی و سر گذشت تالشان)
امامزاده ابراهیم و قاسم سیبلی
از فرزندان امام موسی کاظم بودهاند که در ۵ کیلومتری آستارا – تالش واقع شدهاست. شبستان، کاروان سرا، بازار و… از ویژگیهای خاص این امامزاده میباشد که از مجهزترین مراکز مذهبی گیلان به حساب میآید. هر ساله هزاران زائر برای زیارت و پرداخت نزورات به آنجا میروند. در سال ۱۳۸۶ه. ش با همکاری سازمان اوقاف و کمکهای مردمی در حال بازسازی میباشد.
مدرسه شهیدمدنی
قدمت ساختمان مدرسه شهیدمدنی (به نام پیشین: داریوش) به بیش یک قرن میرسد اما پس از خریداری ساختمان آن از مرزبانی آستارا مدرسه شهیدمدنی(داریوش سابق) کار خود را در جهت تعلیم وتربیت دانش آموزان از سال ۱۳۱۹ه. ش آغاز کرد.
این مدرسه که در بدو تأسیس یکی از مراکزنظامی شهر می بوده، پس از مدتی به یکی از مراکز مشهور آموزشی آستارا مبدل گشته و نمای ساختمان آن بسیار زیبا و منحصر به فرد میباشد وتا اواسط دهه هشتاد کاربرد آموزشی داشت که بعدها در زمین مدرسه ساختمان جدیدی بنا نهادند. وساختمان قدیمی مدرسه درلیست آثار ملی ثبت گردید.
بقعه پیرقطب الدین
بقعه پیر قطب الدین که در ۳ کیلومتری راه آستارا به اردبیل، داخل قبرستان روستای باغچه سرا، روی تپه نسبتا بلند قرار گرفتهاست.
این بنا آجری که طولش بیشتر از ۱۱و عرضش ۶ متراست. پیشینه بقعه پیر قطب الدین به دوره قاجاریه میرسد. ورودی بنا در قسمت جنوبش قرار دارد که به کفش کن هم راه پیدا میکند. بقعه پیر قطب الدین زیارتگاه اهالی اطراف است. داخل بقعه، سنگ مرمر سفید رنگی به طول ۱۲۲، عرض۳۰ و قطر ۱۶ سانتی متر وجود دارد.
کنار در ورودی بقعه، سنگ سیاه تو خالی بزرگی به صورت سنگ قبر دیده میشود که نقشهای زیبایی در چهار طرف آن حک شدهاست. در محوطه اطراف بقعه، تعدادی سنگ تراشیده ظریف به صورت پلکان نصب شده که سنگ قبر سیاهی در قسمت کفش کن دیده میشود و کتیبهای دارد که متاسفانه به سبب فرسودگی، نوشته هاش خوانا نیست.
بقعه شیخ تاجالدین محمد خیوی
بقعه مدفن “شیخ تاجالدین محمد خیوی” از اهالی مشکین شهر یا خیوه سابق است که در لمیر محله شهرستان آستارا قرار دارد. بنا پلانی مربع، به اندازه ۵٫۲۰ در ۱۰٫۵ متر دارد. قسمت زیرین بنا از سنگ و قسمتهای بالاتر با آجر، کار شدهاست. بالای بقعه گنبدی آجری وجود دارد. سه سنگ قبر داخل بقعه به شیخ تاجالدین و یارانش تعلق دارد. روی یکی از سنگها تاریخ ۷۳۲هجری و بر روی یک سنگ قبر دیگر تزیینات حکاکی شده گیاهی و دو بیت شعر عربی با نام سازنده آن “استاد شرف الدین عثمان بن جمال شیرازی ” حک شدهاست.
بقعه سیدمحمد دوست
این آرامگاه و بقعه که اکنون زیارت اهل دل است در روستای چلوند واقع شده متعلق به اواخر قرن هشتم ه. ق میباشد. در جنگ جهانی اول یکبار توسط کشتی روسی مورد اصابت گلوله توپ قرار گرفته و قسمتی از دیوارش مخروب گشتهاست.
طرق مظفری
در هشتمین سال سلطنت مظفرالدین شاه قاجار جادهای شوسه از آستارا به اردبیل کشیده شد که به طرق مظفری معروف گشت. دیدنی ترین قسمت این جاده در بالای پل زیبای بهارستان است که از چندین پیچ تند و خطرناک تشکیل گردیده و آن زمان پاسگاهی را برای حفاظت از این مکان احداث میکنند. یک کیلومتر بالاتر از آنجا چشمهای از دل کوه میجوشد که برای نوشیدن آب صف طولانی تشکیل میشود.
قلعه تک آغاج
بقایای این قلعه که در ارتفاعات اسپیناس قرار گرفته به دوران سلاجقه میرسد که تیمور لنگ در آنجا اتراق کرده و به سنجر آباد قشون بردهاست. در سال ۱۳۲۶ه. ش الی ۱۳۲۹ه. ش مرکز نور افکن مرزبانی آستارا بودهاست.
