در تاریخ پرفراز و نشیب گیلان سبز و بارانخورده، حماسههای بسیاری وجود دارد که به تدریج به فراموشی سپرده شدهاند. یکی از این نبردهای تاریخی که در دل زمان بحران و تنش میان دو قدرت بزرگ اتفاق افتاد، نبرد پیلهداربن است.
این نبرد در سال ۱۱۸۴ خورشیدی و ۱۸۰۵ میلادی و در دوران جنگهای ایران و روسیه در دوره قاجار شکل گرفت، زمانی که خطر انقراض هویت ملی و تاریخی ایران در آستانه وقوع بود.
در سالهای ابتدایی قرن نوزدهم، روسیه تزاری به رهبری ژنرال پاول سیسیانوف با هدف تحت فشار قرار دادن سپاه ایران و جلوگیری از کمکرسانی گیلانیان به نیروهای ایرانی در جبهه قفقاز، تصمیم به حمله ای بزرگ به گیلان گرفت. این حمله با استفاده از ۱۲ کشتی جنگی مجهز به توپخانه و نیروهای نظامی تحت فرمان سرهنگ پالکونیک شفت صورت گرفت. آنها ابتدا بندر انزلی و سپس پیربازار را تصرف کرده و با آتش توپخانه آماده تصرف رشت بودند.
با خبر سقوط شهرهای انزلی و پیربازار، اهالی رشت که با احساس خطر و ناامیدی روبرو شده بودند با پای برهنه و پوشیدن کفن به خیابان ها آمده و خواستار مسلح شدن از حاکم خود، میرزا موسی منجم باشی شدند. در این هنگامه، کشاورزان و ماهیگیران و پیشه وران گیلانی با عزمی راسخ و روحیهای متعهد به دفاع از سرزمینشان، تصمیم به یاری یکدیگر گرفتند و در جنگلهای منطقه پیلهداربن در ورودی رشت مستقر شدند.
در تاریخ ۲۳ خرداد ۱۱۸۴ خورشیدی، زمانی که نیروهای روسی با خیال راحت به سمت رشت حرکت کرده بودند، به یک کمین طراحی شده توسط گیلانیان برخورد کردند. نیروهای گیلانی که به تجهیزات نظامی پیشرفته ای مسلح نبودند، از آشنایی خود از منطقه و تاکتیکهای چریکی با سلاح هایی همچون داس و تبر و تفنگهای سر پر بهره بردند. نبردی سخت و خونین بین دو طرف درگرفت و گیلانیان توانستند با دلیری و شجاعت، ضربات سنگینی به متجاوزان روس وارد کنند و بیش از ۱۰۰۰ نظامی روس جان خود را از دست دادند. سرهنگ شفت و معدودی از همراهانش ناچاراً به سمت انزلی عقبنشینی کردند. پیروزی مردم گیلان علاوه بر جلوگیری از تصرف رشت، وحشت عمیقی در دل سربازان روس به وجود آورد و تا مدتها مانع از تکرار تهاجمات به سواحل گیلان شد.
با این حال، این پیروزی بزرگ به دلیل شکستهای مداوم ایران در جبهه شمالغرب و انعقاد عهدنامه گلستان در سال ۱۸۱۳ میلادی که منجر به جدایی قفقاز از ایران شد، به فراموشی سپرده شد.
امروز، روستای پیلهداربن با نامی که به معنای “پای درخت بزرگ” است، یادآور این حماسه تاریخی است. درخت تنومند و تاریخی که در محل نبرد وجود داشت، به نمادی از مقاومت و استقامت مردم گیلان تبدیل شده و ریشهاش به عنوان یادبود در حیاط مسجد روستا قرار دارد.
گیل خبر
