سالهاست مردم ایران گرفتار بازاری شدهاند که در آن نه رقابت واقعی وجود دارد، نه حق انتخاب، و نه حتی کیفیتی متناسب با پولی که پرداخت میشود. در رأس این انحصار، دو نام همیشگی دیده میشود: ایرانخودرو و سایپا دو خودروسازیای که سالهاست با تکیه بر انحصار، رانت، تسهیلات ویژه و حمایتهای بیپایان، بازار خودرو را در قبضه خود گرفتهاند.
عجیبتر از انحصار، منطق قیمتگذاری آنهاست. وقتی دلار بالا میرود، قیمت خودرو فوراً افزایش پیدا میکند؛ به بهانه رشد هزینه تولید. اما وقتی دلار پایین میآید، خبری از کاهش واقعی قیمت نیست. تازه اگر هم کاهش قیمتی اعلام شود، بیشتر شبیه نمایش است تا اصلاح. همین هفته گذشته قیمتها را بالا بردند و چند روز بعد قیمت سه محصول را کمی پایین آوردند؛ انگار باید بابت این عقبنشینی جزئی هم از آنها تشکر کرد.
سؤال ساده مردم این است: چرا زیان خودروساز همیشه باید از جیب مصرفکننده جبران شود؟ چرا ناکارآمدی مدیریتی، هزینههای سربار، تولید غیررقابتی و کیفیت پایین، هیچوقت مسئله اصلی نیست اما افزایش قیمت همیشه اولین راهحل است؟
در هیچ بازار سالمی تولیدکنندهای که محصول بیکیفیت عرضه میکند، نمیتواند با خیال راحت قیمت را بالا ببرد و همچنان مشتریِ اجباری داشته باشد. اما در بازار انحصاری خودرو ایران، مردم انتخاب دیگری ندارند. نتیجه روشن است: خودروهایی با کیفیتی پایینتر از استاندارد جهانی، با قیمتی بالاتر از ارزش واقعی، به مردمی فروخته میشود که عملاً حق انتخاب از آنها گرفته شده است.
تا زمانی که انحصار شکسته نشود و رقابت واقعی شکل نگیرد، این چرخه ادامه دارد؛ گرانی، نارضایتی، وعدههای تکراری و دوباره گرانی. مشکل اصلی فقط قیمت خودرو نیست؛ مشکل، بازاری است که در آن تولیدکننده پاسخگو نیست و مصرفکننده همیشه بازنده است.





