محمدعلی ثابت قدم شصت و ششمین شهردار رشت شده است و البته یکی از جوانترینشان. آیا این بارهم عمر مدیریتی این شهردار جوان کوتاه خواهد بود یا اینکه شهردار همانند نامش «ثابت قدم» خواهد ماند؟
در ۳۶ سال بعد از انقلاب اسلامی، کم نیستند شهردارانی که نامشان به توسعه شهرها گره خورد. شهردارانی که در یک اصل مشترک بودند؛ عمر بلند مدیریتی. کافی است نگاهی بیندازند به سال هایی که این شهرداران بزرگ بر مسند خود بودند تا مطمئن شوید که یکی از رموز توسعه، ثبات مدیریتی است؛ موضوعی که گره کار شهر رشت است؛ شهری که به طور متوسط هر سال یک شهردار را به خود دیده است و هیچ مدیری فرصت کافی برای ارائه و پیاده کردن برنامههایش نداشته است.
شهرداران موفق ایران
تهران را خیلیها با شهردارانش میشناسند و تغییرات شهر، نام شهردار را هم یدک میکشد. محمدباقر قالیباف در سال۱۳۸۴ شهردار تهران شد که دوره مدیریتیاش تاکنون ادامه دارد؛ یعنی بالغ بر۱۰ سال. او در سال ۱۳۸۷ به عنوان هشتمین شهردار برتر دنیا شناخته شد اما شهرداران موفق تنها به پایتخت ایران محدود نمی شود. ۲ سال پیش شهردار ارومیه در نخستین سمینار تخصصی توسعه ایران به عنوان شهردار منتخب کشور برگزیده شد.
«محمد حضرتپور» و تیم همراهش توانسته اند تغییرات شگرفتی در بافت شهری ارومیه ایجاد کنند. او اکنون چهارمین سال مدیریتی خود را در شهرداری ارومیه می گذراند. سید «مرتضی سقائیاننژاد» یکی دیگر از شهرداران بنام ایران است؛ شهردار اصفهان که از سال ۸۲ تاکنون عهدهدار این پست است، یعنی بالغ بر ۱۲ سال. او در بیش از یک دهه حضور در راس مدیریت شهری یکی از مهمترین و بزرگترین شهرهای ایران، توانسته اصفهان را به لحاظ توسعه شهری دگرگون کند. «صادق نجفی» شهردار تبریز اکنون وارد دومین سال مدیریتی خود شده است و به نظر میرسد که سنت دیرپا بودن پست شهرداری در تبریز درباره این شهردار نیز صدق کند. پیش از او نیز شهردار قبلی نزدیک به یک دهه در پست خود ابقا شده بود.
اما «سید محمد پژمان» یکی از موفقترین شهرداران ایران بوده است. او از اردیبهشت ۸۶ تا شهریور ۹۲ شهردار مشهد بوده است. تحول مشهد در دوره مدیریتی پژمان آنچنان چشمگیر است که بسیاری او را یکی از درخشان ترین شهرداران تاریخ مشهد می دانند.
.
.
نزول شان شهردار، نزول شان شهر است
متاسفانه رشت از این قاعده مستنثی است و عمر شهردارانش در مواردی به یکسال هم نمیرسد. همین بیثباتی مدیریتی یکی از دلایل اصلی عدم توسعهنیافتگی رشت و بروز معضلات عدیده برای این شهر است. «رضا یوسفیان» دکترای علوم سیاسی دارد و زاده املش گیلان است. او یکی از مدیران سازمان یونیدو (سازمان توسعه صنعتی ملل متحد) در تهران است.
او می گوید: این یک قاعده غیرقابل انکار است که نمیتوان شهری را بدون مدیریت مقتدر و کارآمد اداره کرد. تعریف مدیریت مقتدر و کارآمد هم این است که یک مدیر باید زمان کافی برای طرح و اجرای برنامههایش داشته باشد.
وی مخالفتهای بیاساس و مانعتراشی برای مدیران را از آسیبهای توسعه میداند و معتقد است: یکی از اصول توسعه، یکپارچگی اجتماعی است. یکپارچگی، وحدت در مدیریت را به وجود میآورد اما اگر وحدتنظر حول یک محور وجود نداشته باشد و منافع شخصی به جای منافع ملی جایگزین شود آن زمان مدیران برای اجرای برنامههایشان با مشکلات عدیدهای مواجه میشود.
یوسفیان مخالفتها را به ۲ قسمت تقسیم میکند: بعضی از مخالفتها اصولی و علمی است و پایه و اساس دارد اما بعضی از مخالفتها صرفا به خاطر منافع گروهی و شخصی است. در نوع اول، یک منتقد راضی به تعویض مدیر اجرایی نیست بلکه به دنبال اصلاح امور است و آخرین راه را در تعویض میداند. در شهری که هر سال شهردار عوض میشود، مسلما این تغییرات نمیتواند صرفا ناشی از مخالفتهای علمی باشد؛ اگر تعویض آخرین راه باشد که هرسال اتفاق نمیافتد. به گزارش شمال ما، تغییر مدیری در قدوقواره شهردار اولا باید کار سختی باشد و دوما اگر تبدیل به روال شود، شان و جایگاه شهرداری را هم پایین میآورد. وقتی شأن شهردار پایین بیاید، شان شهر هم پایین میآید. درنهایت هم دود این ماجرا به چشم همه شهروندان میرود.
وی در پایان تاکید می کند: اکثر شهرهای توسعه یافته در جهان دارای شهرداران مقتدری هستند که سالها در پست خود خدمت میکنند و به راحتی نمیتوان آنها را از کارشان برکنار کرد؛ مگر آنکه آنقدر عملکردشان بد باشد که کل جامعه راضی به تغییر باشد. اصولا اگر پست شهرداری یک شهر بزرگ را تبدیل به یک پست بیثبات و لرزان کنیم دیگر هیچ شهرداری آرامش خاطر برای کار کردن ندارد و تمام فکر و ذکرش این است که چه کار کند که فلانی بدش نیاید و مبادا او را برکنار کند. این احساس در نهایت به شهر ضربه میزند و حتی به نفع کسی نیست که مخالفتهایش از نوع دوم است. چون در اینصورت با چنین شهرداران بیثباتی نمیتواند حتی منافع شخصی و گروهی خود را نیز تامین کند.
بی ثباتی مدیریتی
عضو شورای شهر رشت معتقد است که تعویض پی در پی شهرداران آثار سویی بر وضعیت شهر رشت گذاشته است. «رضا رسولی» در گفت و گو با همشهری میگوید: از ۲ دریچه میتوان به این قضیه نگاه کرد. در وضعیت اول شهر را در شرایطی دید که برنامه راهبردی مشخصی ندارد؛ پس همه چیز به شخص شهردار وابسته میشود و عملا تغییر در مدیریت شهری، تغییر در همه چیز است و منافع شهر نیز به خطر میافتد. این شرایطی است که متاسفانه شهر ما نیز گرفتار آن است.
وی درباره وضعیت دوم می گوید: حالت دوم این است که شهردارای دارای برنامه اطلاعاتی و تدوین شده و تصویب شدهای باشد و شهرداران براساس آن عمل کنند. در این صورت آثار سوء تغییرات پی در پی کمتر میشود. اگرچه صدمات زیادی به شهر وارد میشود اما باز نسبت به وضعیت اول آثار سوکمتری دارد و محدود به بینظمیهای مقطعی و کلی در سیاستگذاریهای توسعهای شهر میشود.
وی میافزاید: البته وضعیت دوم منوط به وجود اتفاقنظر روی اجرای برنامههای عملیاتی است اما در شهر رشت که جزو شهرهای دسته اول محسوب میشود و برنامه مدون جامعی برای مدیریت شهری وجود ندارد، پدیده بیثباتی تبدیل به یک عارضه اصلی برای توسعه شهر شده است.
این پدیده شکل بیمارگونهای در شهر گرفته تا جاییکه در ۱۵ سال اخیر، ۲۰ شهردار و سرپرست را تجربه کرده است. درصورتی که هیچ برنامه و جهتگیری مشخصی هم در راستای توسعه شهر وجود ندارد و امروزه شاهد آسیبهای جدی به شهر هستیم.
محمدعلی ثابت قدم شصت و ششمین شهردار رشت شده است و البته یکی از جوانترینشان. آیا این بارهم عمر مدیریتی این شهردار جوان کوتاه خواهد بود یا اینکه شهردار همانند نامش «ثابت قدم» خواهد ماند؟ البته این تنها مشکل رشت نیست. تالش هم وضعیت مساعدی در این زمینه ندارد و شهرهای دیگر هم با مشکلاتی در ابعاد کوچکتر دست و پنجه نرم میکنند. به نظر میرسد عزمی به قدرت و وسعت یک استان برای ساماندهی شهرداران لازم است تا گیلان به آنچه که شایسته مردمانش است، بدل شود.
منبع: همشهری؛ فرهاد علیپور
