اگر نیت خوانی نکنیم و تهدید منافع اقتصادی و سیاسی را مورد بحث قرار ندهیم و به همان بیسواتی بسنده کنیم چه فرض های در بروز اینگونه مواضع می تواند دیده شود.
قران در سوره مبارکه الإسراء آیه ۳۶ می فرماید و لاتقف ما لیس لک به علم». «لا تقف»، یعنی چیزی را که علم به آن نداری، دنبال نکن، دنبال نرو. دنبال کردن، هم در زمینهی عمل هست، هم در زمینهی گفتار هست. لذا دنبالش میفرماید: «انّ السّمع و البصر و الفؤاد کلّ اولئک کان عنه مسئولا.
طی سه ماه گذشته شهرداری رشت ۵ پژوهش میدانی را در دستور کار خود قرار داده و با واگذاری انجام این تحقیقات به تیمی مجرب و کار آزموده با سرپرستی یکی از اساتید علوم اجتماعی دانشگاه و پژوهشگر برجسته کشوری، به نتایج قابل توجهی رسیده است. عناوین این پژوهش ها عبارتند از :
- «بررسی اولویتهای پروژههای شهرداری از دیدگاه شهروندان شهر رشت»
- بررسی وضعیت رانندگان تاکسی شهر رشت
- ارزیابی طرح تکریم ارباب رجوع در شهرداری شهر رشت
- نظرسنجی از ذینفعان (شهروندان و اصناف) پیرامون پیادهرو فرهنگی اعلم الهدی.
- بررسی رضایتسنجی و نیازسنجی شهروندان شهر رشت.
بنده بعنوان یک پژوهشگر اجتماعی و معلمی که سال ها به تدریس روش تحقیق در مراکز مختلف آموزشی عالی در این شهر مشغول بوده ام، از این رویکرد پژوهش مدارانه شهرداری رشت بسیار استقبال نموده و بنحوی آن را الگوی برنامه ریزی در سایر سازمان های دولتی و خصوصی کشور می دانم.
چه لذتی است که همواره هر کار از ما بهتران در سرزمین های بیگانه با اندوه، حسرت و خود کم بینی، نقل مجالس شود و به داشته های خود بچشم تحقیر بنگریم و تصور نماییم عرصه توانایی های علمی نیز همچون عرصه سیاسی جای منازعات بی سرانجام است.
در احوالات آیه الله سیدابوالقاسم کاشانی از رهبران نهضت ملی ایران آورده اند که وقتی با کسانی برخورد می کردند که علم کافی برای موضوعی نداشتند و به اظهار فضل می پرداختند با ناراحتی خطاب به آنان می گفتند بیسوات ( بیسواد ).
با کمال تاسف باید بگوییم بعلت بیسوادی عمیق (نبود دانش و بینش) در عده ای از مسئولان و صاحبان مطبوعات و سایت های خبری، ناشی از عدم مطالعه کتاب و کاهش تجارب علمی در شهر و دیار ما، نوع مواجهه با نتایج این تحقیقات بسیار اسفبار و غم انگیز است.
پرسش ها و به اصطلاح نقدهای منتشره و غیر منتشره از پژوهش های فوق گویای ناآگاهی حتی در حد یک دانشجوی فوق دیپلم علوم اجتماعی یا سایر رشته های علوم انسانی است که مقدمات روش تحقیق را خوانده باشند.
پژوهشگر محترم با استفاده از فرمول های آماری در پژوهشی حجم نمونه را ۵۵۰ نفر انتخاب می کند و سپس مورد اعتراض واقع می شود که در شهر ۷۰۰ هزار نفری ۵۵۰ نفر چگونه می تواند معرف نظر شهروندان باشند؟؟؟
یا دیگری به نتایج این پژوهش اعتراض می کند که ممکن است موجب انحلال یک نهاد قانونی شود و وحشت زده خواهان کتمان حقایق می گردد.
برخی نیز ژستی وجیهه المله و نگاهی عالمانه به خود گرفته و توصیه های علمی ارائه می دهند و برای روش های جدید تحقیق و دستیابی شهروندان به حقیقت، سخن از مناظره تلویزیونی سر می دهند. غافل از آنکه نهاد صداوسیما خود یکی از بزرگترین مراکز افکار سنجی و نظر سنجی کشور را داشته و با همین روش تحقیق میدانی ( پوزیتیویستی ) به نظر سنجی در مورد برنامه های خود بطور مستمر می پردازد.
دیگری داد بیت المال داده و در حالی که در سال گذشته بعلت فقدان مدیریت شهری ناشی از اختلافات موجود، شهر رشت حدود سه هزار میلیارد تومان دچار خسارات گشته و آقایان در خواب بودند برای هزینه اندک چند میلیون تومانی انجام هر پژوهش معترض می شوند. حال آنکه، کدام پژوهشگر و محقق این شهر با درآمد پژوهشی توانسته تا کنون به حداقل نیازهای زندگی خود دست یابد که چنین اعتراضاتی سر می دهند؟ چرا با سرمایه های علمی شهر خود اینگونه بازی می کنیم؟ پژوهشگران نه چنگ و دندان دعوا دارند و نه توان هوچیگری های سیاسی. آنان جز به کتاب و دانش و آگاهی عشق نمی ورزند. آیا دیواری کوتاه تر از دیوار آبروی این انسان های شریف نمی یابید؟
اصل ماجرا چیست؟
اگر نیت خوانی نکنیم و تهدید منافع اقتصادی و سیاسی را مورد بحث قرار ندهیم و به همان بیسواتی بسنده کنیم چه فرض های در بروز اینگونه مواضع می تواند دیده شود.
- عدم ارایه نقدهای علمی در مورد نتایج پژوهش های انجام شده و سکوت دانشگاهیان و مجامع علمی که هم به ضعف توان علمی استان منجر می شود و هم امکان دخالت ناآگاهان و نااهلان را فراهم می کند.
- اختلاط سیاست و دانش. برخی از شبه سیاستمداران این دیار با مدارک دکتر و مهندس؟؟؟؟ ـ که این مدارک و القاب خود دردی به دردهای این دیار افزوده است ـ تصور می کنند، چون منتصب یا منتخب هستند پس اجازه دخالت در هر امری دارند و عرصه دانش را با عرصه سیاست آمیخته می کنند.
- تحقیق با نورافکندن زوایایی نامکشوف مسایل، امکان ادامه اظهار فضل و سخن گفتن به نمایندگی از خواست های مردم را می گیرد و این به پایان پوپولیسم می انجامد. این، برای کسانی که لحظه ای تریبون را رها نمی کنند جز سکوت ، فرمانی نمی دهد.
- همه سایت های خبری با اینکه بر اساس نتایج این تحقیق تنها ۷% از مخاطبان را بخود اختصاص میدهند بعضا امکان مانور و امتیاز گیری های را که خود بهتر میدانند از دست می دهند.
- تضاد واقعیات مکشوف مبتنی بر تحقیق با آرمان های غیرعملی حتی خیر خواهانه، بسیاری را دچار شک نموده و خواهان نظر سازی به جای نظر سنجی می شوند. غافل از اینکه با این روش تنها به پنهان نمودن مشکلات کمک کرده ایم .
- حسد و تعارضات هیجانی گوش ها را ناشنوا و چشم ها را نابینا نموده و فرصت خواندن و پرداختن را اندک و اساسا همچون سلاطین کوچک دوست داریم همه مطالعات وپژوهش های علمی موید افاضه های ما باشد و اگر نبود فریاد وامصیبتا .
- بی هزینه بودن سخن گفتن و نوشتن. نبود مطبوعات قوی بعنوان مهمترین رکن توسعه سیاسی و نبود نقد جدی و علمی و حتی خرد کننده و نه فحش و تهمت و نیت خوانی و کشف روابط و ….باعث شده هر کسی به خود اجازه گفتن و نوشتن بدهد. این کاهش سرمایه اجتماعی از جمله دلایل واپس گرایی هست که دچارش شده ایم. این تاریکی ها جز با روشنایی چراغهای دانش پایان نمی گیرد . تدبر کنیم در آیات الهی که اگر به چیزی علم و آگاهی نداریم سکوت کنیم و ورود در حریم علم دانش و تحقیق و پژوهش را به اهلش واگذار کنیم.
*مومن صالحی/ پژوهشگر اجتماعی
