true
true
true
true
هر روز که میگذرد، هر ثانیهای که تلف میشود، عمر یکی از بهترین و بزرگترین ذخیرهگاههای ایران کمتر میشود. کارشناسان نقدهای زیادی به تیم مطالعاتی جایکا دارند اما طرف مقابل این نقدها را با دلیل و مدرک رد میکند و نجات تالاب انزلی را مشکلتر و پیچیدهتر از آنچه دیگران فکر میکنند، میدانند.
تیم جایکا از سال ۲۰۰۳ مرحله نخست پروژه احیای تالاب را به عهده گرفت که این مرحله بیشتر شامل مطالعات حفاظت از محیطزیست بود و در حال حاضر و پس از مدتی وقفه، به درخواست طرف ایرانی، بخش اجرایی کار را هم در دست انجام دارد. در واقع مرحله دوم همکاریهای جایکا با ایران از اردیبهشت سال ۹۳ شروع شد که شامل اکوتوریسم، مدیریت آبخیز، مدیریت پسآب و آموزش زیستمحیطی است.
به گفته مدیرکل سازمان محیطزیست استان گیلان، بزرگترین مشکل تالاب انزلی ورود فاضلابهای خانگی، صنعتی و کشاورزی است. در واقع به دلیل نبود شبکه جمعآوری فاضلاب در شهرهای رشت و انزلی، تمام فاضلابهای این ۲ شهر به این تالاب میریزد. مشکلاتی که باعث شده تالاب انزلی به یک زبالهدان بزرگ شهری تبدیل شود.
تیم جایکا از سال ۲۰۰۳ مرحله نخست پروژه احیای تالاب را به عهده گرفت که این مرحله بیشتر شامل مطالعات حفاظت از محیطزیست بود و در حال حاضر و پس از مدتی وقفه، به درخواست طرف ایرانی، بخش اجرایی کار را هم در دست انجام دارد. در واقع مرحله دوم همکاریهای جایکا با ایران از اردیبهشت سال ۹۳ شروع شد که شامل اکوتوریسم، مدیریت آبخیز، مدیریت پسآب و آموزش زیستمحیطی است.
به گفته مدیرکل سازمان محیطزیست استان گیلان، بزرگترین مشکل تالاب انزلی ورود فاضلابهای خانگی، صنعتی و کشاورزی است. در واقع به دلیل نبود شبکه جمعآوری فاضلاب در شهرهای رشت و انزلی، تمام فاضلابهای این ۲ شهر به این تالاب میریزد. مشکلاتی که باعث شده تالاب انزلی به یک زبالهدان بزرگ شهری تبدیل شود.
.
.
تالاب انزلی در لبه پرتگاه
یک فعال محیطزیست در گفتوگو با همشهری بیان میکند: تالاب انزلی عضو کنوانسیون رامسر است اما پس از چند دهه، وضعیت تالاب به گونهای است که اکنون در لیست سیاه ۷ تالابی قرار دارد که ممکن است از لیست کنوانسیون رامسر خارج شود؛ البته اگر اقدامات عاجلی برای احیای آن انجام نشود.
«حسن احمدپور» بیان میکند: در حال حاضر به دلیل آسیبهای جدی و فراوانی که به این تالاب وارد شده، عمق آن از ۱۱ متر به نزدیک یک متر کاهش پیدا کرده است. بر این اساس در سال ۸۱ تفاهمنامهای بین سازمان حفاظت محیطزیست ایران و جایکا در راستای احیای تالاب انزلی منعقد و یک مرحله از طرح جامع آن در سالهای ٨٢ و ٨٣ اجرا شد. ورود فاضلابهای شهری و صنعتی، فرسایش خاک در بالادست و رسوبگذاری در بستر آن، رسوخ آزولا و مرگ آبزیان و اجرای پروژههای عمرانی مثل کنارگذرها، همه و همه حال و روز این اکوسیستم را وخیم کرده است.
وی میافزاید: بزرگترین و مهمترین نقدی که بخش وسیعی از فعالان زیستمحیطی به جایکا وارد میکنند، نداشتن خروجی مناسب از فعالیت ۱۲ ساله این موسسه ژاپنی است. سوال بزرگ در ذهن مردم این است که چرا همه حرف از نجات و احیای تالاب میزنند، اما هنوز هیچ گونه کار عملی در این خصوص صورت نگرفته است؟ در واقع این بار به جای اینکه انگشت اتهام به سمت سازمان محیط زیست و سایر دستگاهها نشانه رود، جایکا در مظان اتهام قرار گرفته است؛ضمن اینکه پس از مدتی از ورود آنها که قرار بود فقط کار مطالعاتی انجام دهند، مشکل ایجاد شد و یکباره تیم کارشناسی جایکا تغییر بنیادی پیدا کرد.
این فعال محیطزیست معتقد است: وزن تخصصی جایکا در این سالها به شدت کاهش پیدا کرده است. به جز این، در طول این یک دهه، شاهد تعویضهای پی در پی تیم کارشناسانی بودیم که با جایکا همکاری میکردند؛ چنانچه بارها افراد مختلف را برای آموزش به کشورهای توسعه یافتهای مثل ژاپن فرستاده شدند تا در نهایت اطلاعات و تخصصشان به کار این تالاب بیجان بیاید اما این مأموریتها هیچ خروجی محسوسی نداشته است.
هرچند باید اعتراف کرد که نفس عمل سازمان نه تنها قابل نقد نیست بلکه در عمق چنین کارهایی میتوان دغدغهها و نگرانیهای جدی مسئولان را حس کرد. علاوه بر این طرحهای آموزشی که مطالعات جایکا پیشنهاد داده بود بهخوبی در روستاهای اطراف تالاب انجام نشد. اگرچه درخصوص این نقد نباید یکطرفه به قاضی رفت، چراکه گروههای زیستمحیطی دیگری هم وجود دارند که عملکرد این تیم را تا حدی مثبت ارزیابی میکنند و مدیریت آموزش زیستمحیطی را اگر نه در حد کمال بلکه در حد خوب و مناسب توصیف میکنند. از نظر برخی ۵۰ سال طول کشید تا تالاب به چنین روزی بیفتد و نباید انتظار داشت که گروهی بیایند و یک شبه همه چیز را حل کنند.
یک فعال محیطزیست در گفتوگو با همشهری بیان میکند: تالاب انزلی عضو کنوانسیون رامسر است اما پس از چند دهه، وضعیت تالاب به گونهای است که اکنون در لیست سیاه ۷ تالابی قرار دارد که ممکن است از لیست کنوانسیون رامسر خارج شود؛ البته اگر اقدامات عاجلی برای احیای آن انجام نشود.
«حسن احمدپور» بیان میکند: در حال حاضر به دلیل آسیبهای جدی و فراوانی که به این تالاب وارد شده، عمق آن از ۱۱ متر به نزدیک یک متر کاهش پیدا کرده است. بر این اساس در سال ۸۱ تفاهمنامهای بین سازمان حفاظت محیطزیست ایران و جایکا در راستای احیای تالاب انزلی منعقد و یک مرحله از طرح جامع آن در سالهای ٨٢ و ٨٣ اجرا شد. ورود فاضلابهای شهری و صنعتی، فرسایش خاک در بالادست و رسوبگذاری در بستر آن، رسوخ آزولا و مرگ آبزیان و اجرای پروژههای عمرانی مثل کنارگذرها، همه و همه حال و روز این اکوسیستم را وخیم کرده است.
وی میافزاید: بزرگترین و مهمترین نقدی که بخش وسیعی از فعالان زیستمحیطی به جایکا وارد میکنند، نداشتن خروجی مناسب از فعالیت ۱۲ ساله این موسسه ژاپنی است. سوال بزرگ در ذهن مردم این است که چرا همه حرف از نجات و احیای تالاب میزنند، اما هنوز هیچ گونه کار عملی در این خصوص صورت نگرفته است؟ در واقع این بار به جای اینکه انگشت اتهام به سمت سازمان محیط زیست و سایر دستگاهها نشانه رود، جایکا در مظان اتهام قرار گرفته است؛ضمن اینکه پس از مدتی از ورود آنها که قرار بود فقط کار مطالعاتی انجام دهند، مشکل ایجاد شد و یکباره تیم کارشناسی جایکا تغییر بنیادی پیدا کرد.
این فعال محیطزیست معتقد است: وزن تخصصی جایکا در این سالها به شدت کاهش پیدا کرده است. به جز این، در طول این یک دهه، شاهد تعویضهای پی در پی تیم کارشناسانی بودیم که با جایکا همکاری میکردند؛ چنانچه بارها افراد مختلف را برای آموزش به کشورهای توسعه یافتهای مثل ژاپن فرستاده شدند تا در نهایت اطلاعات و تخصصشان به کار این تالاب بیجان بیاید اما این مأموریتها هیچ خروجی محسوسی نداشته است.
هرچند باید اعتراف کرد که نفس عمل سازمان نه تنها قابل نقد نیست بلکه در عمق چنین کارهایی میتوان دغدغهها و نگرانیهای جدی مسئولان را حس کرد. علاوه بر این طرحهای آموزشی که مطالعات جایکا پیشنهاد داده بود بهخوبی در روستاهای اطراف تالاب انجام نشد. اگرچه درخصوص این نقد نباید یکطرفه به قاضی رفت، چراکه گروههای زیستمحیطی دیگری هم وجود دارند که عملکرد این تیم را تا حدی مثبت ارزیابی میکنند و مدیریت آموزش زیستمحیطی را اگر نه در حد کمال بلکه در حد خوب و مناسب توصیف میکنند. از نظر برخی ۵۰ سال طول کشید تا تالاب به چنین روزی بیفتد و نباید انتظار داشت که گروهی بیایند و یک شبه همه چیز را حل کنند.
.
.
نگرانیها بحق است، اما باید حمایت کرد
رئیس اداره محیطزیست انزلی که تسلط کافی و کاملی بر مطالعات احیای تالاب دارد درباره این انتقادات به همشهری میگوید: این نگرانیها و انتقادات قابل فهم و البته بحق است. اینکه مردم توقع دارند که تالاب را نجات دهیم و از موسسه ژاپنی انتظار دارند که عملیات اجرایی برای احیای تالاب انجام دهند، قابل درک است. اما باید بگویم این گروه به تنهایی عمل نمیکند و در کنار تیم جایکا، همه ارگانهای ذیربط مثل سازمان محیطزیست، شرکت آب و فاضلاب، سازمان جنگلها و منابع طبیعی و دیگر دستگاهها حضور دارند و فقط همکاری بین جایکا و سازمان محیطزیست نیست.
«اکبر میغی»، میافزاید: هدف اولیه تیم جایکا در زمان ورود تنها کسب اطلاعات جامع در مورد مشکلات تالاب بود. معمولا مطالعات این چنینی در مقیاس وسیع هم به اعتبار کافی و هم به همکاریهای نزدیک سازمانهای مربوطه با یکدیگر نیاز دارد . همانطور که میدانید این یک کار بسیار بزرگ است و کار در چنین شرایط فوقالعاده مهم، نیازمند امور مطالعاتی بسیار وسیع است.
با همه این توصیفات به نظر میرسد نگرانیهای مردم از نبود نتیجه نهایی مناسب از فعالیتهای این تیم همچنان ادامه دارد. میغی اگرچه این نگرانیها را بجا میداند اما معتقد است: کسانی که در این کار فعالیت میکنند وقت خود را به بطالت نمیگذرانند.
وی در این خصوص میافزاید: باور کنید وقت را در این کارگروه کسی به بطالت نمیگذراند. ما نیاز به اطلاعات جامع داریم تا بستر اجرا را به خوبی فراهم کنیم. در مرحله اول مقداری عجله شد و پس از پایان یک قرار داد ۱۸ ماهه، کارشان ابتر ماند اما در مرحله دوم یک قرارداد ۵ ساله تنظیم شد که در آن فرصت کافی برای مطالعه و اجرای طرحهای احیا وجود دارد.
رئیس اداره محیطزیست انزلی مشکل اصلی را در تخصص یا عملکرد جایکا نمیداند: ورود جایکا نباید باعث شود نقش ما کمرنگ شود. ما باید چه با کمک و چه بدون کمک آنها مطالعات و احیای تالاب را انجام دهیم. نکته مهمی که باید رسانهها بپرسند این است که ما خودمان برای نجات تالاب چه کار کردیم؟ ما اگر بتوانیم مشکلات فاضلاب شهرهای رشت و انزلی را حل کنیم، آیا بسیاری از مشکلات تالاب حل نخواهد شد؟
جوابی که این مقام مسئول به نقدها دارد این است: ما نباید تمام توجهات را به این تیم ژاپنی معطوف کنیم. نباید به دنبال معجزه باشیم. این تالاب طی ۵۰ سال به این شکل درآمد، نباید اعتقاد داشته باشیم که در همین چند سال کارها به نتیجه برسد. تأکید من این است، که اگرچه نقدها حق رسانه و مردم است اما خواهش میکنم در کنار نقدهایشان همچنان از این تیم و سازمان محیطزیست حمایت کنند. نباید حمایت ملی از این پروژه برداشته شود. با وجود تماسهای مکرر روزنامه همشهری با مهندس برجی مدیرکل محیط زیست استان، ایشان حاضر به گفتوگو در خصوص فعالیت تیم جایکا نشدند که امیدواریم اطلاعرسانی دقیقی از سوی ایشان در اختیار روزنامه قرار گیرد.
همه نگاهها به تصویب عملیات اجرایی احیای تالاب است که قرار است در کارگروه ستاد احیای تالاب تصویب شود. نکته مهم اما شفاف نبودن جزئیات اجرایی طرح است. آیا این شیوه برنامههای آموزشی میتواند بخش بزرگی از مردم محلی را برای حفاظت تالاب آموزش دهد؟ آیا صید و شکار بیرویه کاهش مییابد و از همه مهمتر ساماندهی پساب و زباله به سرانجام خواهد رسید که تالاب انزلی نفس تازهای بکشد؟ شاید اکنون و در همین زمان تنها و بهترین کاری که باید انجام داد، حمایت در کنار نقد از دولت برای به نتیجه رسیدن طرح احیای تالاب است؛ اگر چه نقدهایی به عملکرد تیم جایکا وارد است.
رئیس اداره محیطزیست انزلی که تسلط کافی و کاملی بر مطالعات احیای تالاب دارد درباره این انتقادات به همشهری میگوید: این نگرانیها و انتقادات قابل فهم و البته بحق است. اینکه مردم توقع دارند که تالاب را نجات دهیم و از موسسه ژاپنی انتظار دارند که عملیات اجرایی برای احیای تالاب انجام دهند، قابل درک است. اما باید بگویم این گروه به تنهایی عمل نمیکند و در کنار تیم جایکا، همه ارگانهای ذیربط مثل سازمان محیطزیست، شرکت آب و فاضلاب، سازمان جنگلها و منابع طبیعی و دیگر دستگاهها حضور دارند و فقط همکاری بین جایکا و سازمان محیطزیست نیست.
«اکبر میغی»، میافزاید: هدف اولیه تیم جایکا در زمان ورود تنها کسب اطلاعات جامع در مورد مشکلات تالاب بود. معمولا مطالعات این چنینی در مقیاس وسیع هم به اعتبار کافی و هم به همکاریهای نزدیک سازمانهای مربوطه با یکدیگر نیاز دارد . همانطور که میدانید این یک کار بسیار بزرگ است و کار در چنین شرایط فوقالعاده مهم، نیازمند امور مطالعاتی بسیار وسیع است.
با همه این توصیفات به نظر میرسد نگرانیهای مردم از نبود نتیجه نهایی مناسب از فعالیتهای این تیم همچنان ادامه دارد. میغی اگرچه این نگرانیها را بجا میداند اما معتقد است: کسانی که در این کار فعالیت میکنند وقت خود را به بطالت نمیگذرانند.
وی در این خصوص میافزاید: باور کنید وقت را در این کارگروه کسی به بطالت نمیگذراند. ما نیاز به اطلاعات جامع داریم تا بستر اجرا را به خوبی فراهم کنیم. در مرحله اول مقداری عجله شد و پس از پایان یک قرار داد ۱۸ ماهه، کارشان ابتر ماند اما در مرحله دوم یک قرارداد ۵ ساله تنظیم شد که در آن فرصت کافی برای مطالعه و اجرای طرحهای احیا وجود دارد.
رئیس اداره محیطزیست انزلی مشکل اصلی را در تخصص یا عملکرد جایکا نمیداند: ورود جایکا نباید باعث شود نقش ما کمرنگ شود. ما باید چه با کمک و چه بدون کمک آنها مطالعات و احیای تالاب را انجام دهیم. نکته مهمی که باید رسانهها بپرسند این است که ما خودمان برای نجات تالاب چه کار کردیم؟ ما اگر بتوانیم مشکلات فاضلاب شهرهای رشت و انزلی را حل کنیم، آیا بسیاری از مشکلات تالاب حل نخواهد شد؟
جوابی که این مقام مسئول به نقدها دارد این است: ما نباید تمام توجهات را به این تیم ژاپنی معطوف کنیم. نباید به دنبال معجزه باشیم. این تالاب طی ۵۰ سال به این شکل درآمد، نباید اعتقاد داشته باشیم که در همین چند سال کارها به نتیجه برسد. تأکید من این است، که اگرچه نقدها حق رسانه و مردم است اما خواهش میکنم در کنار نقدهایشان همچنان از این تیم و سازمان محیطزیست حمایت کنند. نباید حمایت ملی از این پروژه برداشته شود. با وجود تماسهای مکرر روزنامه همشهری با مهندس برجی مدیرکل محیط زیست استان، ایشان حاضر به گفتوگو در خصوص فعالیت تیم جایکا نشدند که امیدواریم اطلاعرسانی دقیقی از سوی ایشان در اختیار روزنامه قرار گیرد.
همه نگاهها به تصویب عملیات اجرایی احیای تالاب است که قرار است در کارگروه ستاد احیای تالاب تصویب شود. نکته مهم اما شفاف نبودن جزئیات اجرایی طرح است. آیا این شیوه برنامههای آموزشی میتواند بخش بزرگی از مردم محلی را برای حفاظت تالاب آموزش دهد؟ آیا صید و شکار بیرویه کاهش مییابد و از همه مهمتر ساماندهی پساب و زباله به سرانجام خواهد رسید که تالاب انزلی نفس تازهای بکشد؟ شاید اکنون و در همین زمان تنها و بهترین کاری که باید انجام داد، حمایت در کنار نقد از دولت برای به نتیجه رسیدن طرح احیای تالاب است؛ اگر چه نقدهایی به عملکرد تیم جایکا وارد است.
منبع: همشهری؛ تکین کاسپور
true
true
true
true
