طرح تراموا در رشت دوباره روی میز قرار گرفته است؛ مسیری از مسکن مهر و میدان گیل تا فرودگاه سردار جنگل. اما کارشناسان درباره آن تردید دارند. میگویند باید بر پایه نقشه راه و مطالعات دقیق بوده و همراهی مردم را داشته باشد. در غیر این صورت، سرنوشتی مشابه طرحهای ترافیکی ناکام گذشته در انتظار آن خواهد بود.
به همین بهانه، گفتوگویی با رضا نادم، دکترای مدیریت ساخت و عضو کمیسیون تخصصی ترافیک سازمان نظام مهندسی گیلان انجام دادیم تا دیدگاههای او را درباره امکانسنجی و چالشهای اجرای پروژه تراموا در شهر رشت بررسی کنیم.
پرسش: رشت خیابانهای کمعرض و پرترافیکی دارد. از نظر فنی و مهندسی، این خیابانها ظرفیت ایجاد خطوط تراموا را دارند یا نه؟ و اگر نه، چه تغییرات زیرساختی باید اتفاق بیفتد؟
پاسخ: مشاهده تجربههای جهانی نشان میدهد که در بسیاری از شهرهای قدیمی اروپا هم تراموا درست در مرکز خیابانهای باریک حرکت میکند. درست است که خیابانهای رشت عرض مفید بسیار کمی دارند و در مسیر پیشنهادی تراموا بخشهایی مثل خیابانهای امام خمینی و سعدی وجود دارد که بسیار باریکند، اما این به معنی غیرممکن بودن کار نیست. رعایت حداقل استانداردهای هندسی راهکاری عملی و جهانی است.
این نکته کلیدی را هم در نظر داشته باشیم که در طرح جامع ترافیک رشت، نامی از تراموا برده نشده. این در حالی است که بسیاری از اقدامات پایهای همان طرح جامع ترافیک، مثل ایجاد و توسعه شبکه اتوبوسرانی کارآمد یا ساماندهی تاکسیها، هرگز اجرایی نشدند. بنابراین منطقی است که قبل از شروع پروژهای به این بزرگی، یکبار دیگر لزوم و اولویت احداث تراموا از نظر ترافیکی، اقتصادی و اجتماعی بازبینی شود. چرا که اگر اصلاحات مسیرها انجام نشود، این پروژه نهتنها کارآمد نیست، بلکه میتواند مشکلات بیشتری ایجاد کند.
پرسش: از دهه ۹۰ بارها بحث ساخت تراموا در رشت مطرح شده اما به نتیجه نرسیده. چه عواملی در این سالها تغییر کرده که امروز دوباره استاندار گیلان بر اجرای آن تأکید میکند؟
پاسخ: تغییر اساسی این است که مدتهاست مرحله بحران را رد کردهایم و حالا دنبال نوشدارو هستیم! آنهایی که از این پروژه حمایت میکردند یا بودجه نداشتند، یا تخصص، و یا قدرت تصمیمسازی! اما حالا دیگر گریزی از درک اهمیت و ضرورت اجرای پروژههایی که رشت را مجهز به سیستمهای حملونقل مدرن میکند، نیست.
پرسش: در سال ۱۳۹۹ هزینه ساخت تراموا در رشت حدود ۲۱۰ میلیون یورو برآورد شده بود، که حتی چندین برابر کل بودجه شهرداری بود. با توجه به تورم کشور و افزایش هزینهها، آیا اجرای چنین پروژهای در شرایط فعلی اساساً امکانپذیر هست؟
پاسخ: هزینهها قطعاً بیشتر هستند. اما پروژههای اینچنینی هیچوقت یکباره ساخته نمیشوند. راهکار درست، فازبندی پروژه است. برای نمونه ابتدا مسیر میدان گیل تا میدان شهرداری اجرایی شود و سپس به سمت فرودگاه یا مسکن مهر توسعه پیدا کند. این روش فشار مالی را کاهش میدهد و مهمتر اینکه شهروندان خیلی زودتر اثرات مثبت آن را لمس میکنند و همراهی روانی و اجتماعی در اجرای چنین پروژههایی از ملزومات است.
پرسش: در نبود سیستمهای تغذیهکننده مثل خطوط BRT، خطوط ویژه یا حتی یک شبکه اتوبوسرانی کارآمد، آیا اصلاً سرمایهگذاران حاضر میشوند روی ساخت تراموا سرمایهگذاری کنند؟ چه توجیه اقتصادی میتواند برای آنها وجود داشته باشد؟
پاسخ: سرمایهگذار فقط به درآمد بلیت نگاه نمیکند. تراموا به دلیل دائمی بودن مسیر، ارزش زمین و املاک اطراف ایستگاهها را بالا میبرد و این یک مزیت اقتصادی است. اما اگر خطوط تغذیه مثل BRT یا دیگر خطوط اتوبوس وجود نداشته باشند، تعداد مسافر کافی برای توجیه پروژه فراهم نخواهد شد. به همین دلیل تأکید میکنم: تراموا باید در کنار تقویت ناوگان اتوبوس و ایجاد خطوط ویژه اجرا شود. در غیر این صورت، سیستم عملاً نیمهکاره خواهد بود.
پرسش: اگر قرار باشد هزینه کلان ساخت تراموا صرف توسعه ناوگان اتوبوسرانی یا BRT شود، از دیدگاه کارشناسی کدام راهکار برای رشت اولویت بیشتری دارد؟
پاسخ: مسئلهای که اغلب فراموش میشود این است که حل مشکلات ترافیکی نیاز به برنامهریزی جامع و نقشه راه دارد. اقدامات جزیرهای شاید در کوتاهمدت اثر ظاهری داشته باشد، اما وقتی مردم ببینند هر چند سال یک پروژه شروع و بعد موضوع رها میشود، طبیعی است که به طرحهای بزرگتر مثل تراموا هم بیاعتماد میشوند.
برای کاهش فوری حجم ترافیک، قطعاً اتوبوس و مینیبوس در اولویت هستند، چون هزینه کمتری دارند و نتیجه سریعتر دیده میشود. تراموا یک پروژه بلندمدت است که میتواند هویت شهری و رونق اقتصادی ایجاد کند. تجربههای جهانی نشان میدهد که بهترین مدل، روش ترکیبی است؛ یعنی ابتدا شبکه اتوبوس و BRT را سامان دهیم و سپس مرحله به مرحله به سمت تراموا برویم.
رشت میتواند و باید به سمت سیستمهای حملونقل مدرن حرکت کند، اما نه یکشبه و با سیاسیکاری. تعداد اندک اتوبوسهای فعال شهر رشت باورکردنی نیست. در چنین شرایطی نمیشود مستقیم به سمت تراموا یا مترو رفت. مسیر درست این است که ابتدا با تقویت اتوبوس و BRT، زیرساختها را آماده کنیم، اعتماد مردم را بهبود دهیم و بعد مرحله به مرحله وارد پروژههای سنگینتر شویم. گیل خبر
