اصول بهداشت و زیباسازی محیط در هر شهری ایجاب می‌کند که زباله و مواد زائد در حداقل زمان از منازل و محیط انسانی دور و در محل مناسب دفع شود.

اهمیت دفع بهداشتی زباله هنگامی بر همگان آشکار می‌شود که خطرهای ناشی از آن به خوبی شناخته شده باشد. زباله نه فقط باعث شیوع انواع بیماری‌ها و مشکلات زیست محیطی می‌شود که خطرهای ناشی از آن به خوبی شناخته شده است، بلکه می تواند با آلوده کردن منابع آب و خاک و هوا خسارت فراوانی را در حوزه منابع و ثروت ملی به بار آورد.

شناخت وضع موجود:

مدیریت جمع‌آوری زباله: نحوه جمع آوری زباله در شهر رشت بصورت دستی –مکانیزه است، زباله در سطح معابر و محلات بصورت دستی جمع‌آوری می‌شود و به محل‌های حمل برده می‌شود و سپس با ماشین به محل دفن فرستاده می‌شود.

در مورد زباله‌های بیمارستانی، در داخل بیمارستان تا حدودی از مخلوط شدن آن‌ها با مواد زائد غیر بیمارستانی جلوگیری می‌شود، ولی در محل زباله شهری، هیچگونه عمل جداسازی زباله، از نظر نوع و جنس انجام نمی‌گیرد و بصورت مخلوط در محل دفن زباله انبار می‌شود.

در سطح شهر رشت، زباله‌ها بصورت روزانه به شیوه دستی جمع آوری و در محل های مشخص انبار می‌شود و سپس توسط ماشین حمل زباله به محل دفن برده می‌شود. این نحوه جمع‌آوری خود موجب بروز مشکلات زیست محیطی می‌گردد.

انبار کردن این زباله‌ها و جمع‌آوری آن‌ها بصورت غیربهداشتی انجام می‌شود و مکان‌هایی که برای بعضی از این انبارها در نظر گرفته شده است، در بسیاری از محدوده‌ها آسفالت نشده است. در اثر تجمع زباله‌ها، شیرابه تولید می‌شود که علاوه بر جاری شدن مایعات سمی، موجب ناراحتی ساکنین نیز می‌شود.

از آن جایی که در این محل‌ها گندزایی و ضدعفونی صورت نمی‌گیرد، لذا این محل‌ها به عنوان یک کانون بیماری‌زا در محلات عمل می‌کنند.

از مهم‌ترین مشکلات در زمینه جمع‌آوری زباله، جمع‌آوری زباله‌های عفونی بیمارستان است که به علت تعداد کم زباله‌سوز عفونی مشکلاتی را در آینده بوجود خواهد آورد، جمع‌آوری به آسانی صورت می‌گیرد ولی نابود کردن آن دچار مشکلاتی است که در این زمینه، احداث زباله سوزهای بزرگ‌تر ضروری به نظر می رسد.

مدیریت دفع بهداشتی زباله:

دفع و بازیافت زباله به روش‌های مختلفی صورت می‌گیرد که روش‌های دفن زباله و همچنین روش کمپوست از متداول‌ترین آن‌ها به شمار می‌روند. در روش کمپوست پسماند مواد غذایی و مواد آلی موجود در توده زباله به کود آلی (کمپوست) تبدیل می‌شود که این کود دارای مزایای زیادی هم می‌باشد.

در حال حاضر نیمی از زباله‌های شهر رشت در کارخانه کمپوست که در جنوب شهر در جاده لاکان احداث گردیده است به کودآلی تبدیل می‌شود. روش فوق مهمترین روش دفع زباله است، بخصوص در استان گیلان و لذا جهت جلوگیری از اثر سوء روش دفن زباله بر بهداشت محیط، لازم است که کارخانه نامبرده توسعه یافته، تا بتواند کلیه زباله‌های تولیدی را دربر گیرد.

از دیگر مشکلاتی که در زمینه دفع زباله وجود دارد، می‌توان به عدم جداسازی مواد تشکیل‌دهنده زباله در خانه‌ها و ادارات و سازمان‌های دولتی نظیر بیمارستان، درمانگاه‌های بهداشتی و غیره اشاره نمود. زباله شهر، مخلوطی از مواد فاسدشدنی و فاسدنشدنی از قبیل پلاستیک و مواد پلیمری و غیره می‌باشد، به دلیل عدم جداسازی زباله‌های شهری و افزایش مواد فاسدشدنی چون میوه‌ها و صیفی‌جات و سبزیجات بخصوص در فصول تابستان و رطوبت موجود در این مواد، مواد قابل بازیافت چون کاغذ، مقوا و… نیز از بین می‌رود.

هم چنین ریختن زباله‌ها به درون رودخانه‌ها موجب تکثیر حشرات و موجودات زیانبار در سطح شهر می‌شود که علاوه بر بیماری و عوارضی که این جانوران به همراه دارند، از بین بردن آن‌ها نیز خود موجب بروز مشکلات فراوان و تحمیل هزینه‌های جدید به شهر می‌شود.

روش دیگر از بین بردن زباله در شهر رشت، روش دفن زباله است. زباله شهرهای رشت، خشکیبجار، خمام، سنگر، فومن و صومعه سرا و … در منطقه جنگلی سراوان، در کف دره تخلیه می‌گردد و شیرابه زباله‌ها به رودخانه زرجوب راه می‌یابد و موجب آلودگی آب رودخانه می‌شود، علاوه برآن، منطقه مذکور، یکی از زیستگاه‌های طبیعی قرقاول است که دارای ارزش تفرجگاهی است و این روش دفن (غیربهداشتی) با تولید بوی مشمئزکننده و ایجاد منظره نامناسب، از ارزش محیطی محدوده فوق کاسته است. همچنین عدم جداسازی زباله‌های بیمارستانی، از سایر زباله‌ها و تعداد کم زباله‌سوز عفونی، از دیگر مشکلات موجود است.

فاجعه زیست محیطی دفع زباله های شهر رشت در منطقه سراوان:

زباله هائی که تنها زباله های کم خطر خانگی نیستند و با کمال تأسف در میان انها زباله های بیمارستانی و بعضاً صنعتی نیز به چشم میخورد و در مجموع از برآیند مکان یابی نادرست انجام گرفته تا دفع غیر اصولی زباله باعث بروز وضعیت وخیم دفع پسماندهای شهر رشت در منطقه سراوان و نزدیک شدن بروز فاجعه محیط و زیستی بهداشتی شده است.

لازم به توضیح است که مهمترین آلاینده ناشی از دفن زباله ، تولید شیرابه ناشی از پسماند می باشد. این شیرابه با نفوذ به آب های سطحی، زیرزمینی و خاک می تواند موجبات آلودگی این منابع را فراهم آورد. محل دفن در شهر رشت در ۱۵ کیلومتری جنوب غربی شهر رشت، در منطقه جنگلی و سرسبز سراوان، روزانه بیش از ۷۰۰ تن پسماندهای خانگی، صنعتی و بیمارستانی را در خود جای میدهد.

شیرابه ناشی از این محل به سمت یکی از شاخه های سیاهرود با نام رودخانه کچا که در پائین دست محل جریان دارد حرکت کرده و از آنجا پس از پیوستن به رودخانه سیاهرود با نام زرجوب و با اتصال به رودخانه گوهررود در منطقه پیر بازار، وارد بخش شرقی تالاب انزلی میشود.

این رودخانه بار آلودگی ناشی از شیرابه پسماند به همراه دیگر آلاینده های شهری، صنعتی و کشاورزی که در طول مسیر دریافت میکند را در تالاب انزلی تخلیه می کند.

جمع آوری و دفع بهداشتی فاضلاب شهری

سیستم فاضلاب در شهر رشت، یک سیستم قدیمی و سنتی است که محدوده‌های مرکزی شهر را (بین دو رودخانه شهر) در بر می‌گیرد و به دلیل آن که سیستمی در جهت هدایت آبهای سطحی در شهر وجود ندارد، جمع‌آوری آب‌های سطحی و فاضلاب

بطور توأمان صورت می‌گیرد و از طریق تخلیه‌گاه‌های خروجی به مناطق پذیرنده تخلیه می‌شود.

به دلیل نامناسب بودن سیستم فاضلاب در شهر و عدم پوشش تمامی محدوده‌های شهر توسط شبکه فاضلاب، (در برخی از محله‌ها چون احمدگوراب، دفع فاضلاب بطور روباز صورت می‌گیرد) و هم چنین به دلیل فرسوده بودن لوله‌ها و نشت آب فاضلاب از محل اتصالات لوله‌ها به منابع آب زیرزمینی و تخلیه فاضلاب شهر به رودخانه‌های شهر و پدیدآمدن مشکلات محیطی و زیست محیطی، هم چنین لزوم جدا شدن سیستم جمع¬آوری و هدایت آب‌های سطحی از فاضلاب شهر، تهیه طرح توسعه آتی شبکه فاضلاب شهر رشت، توسط شرکت آب و فاضلاب در دست اقدام است که در این خصوص، شهرداری می¬بایست از طریق تعامل بیشتر با این شرکت و همکاری با پیمانکاران و مشاوران پروژه و پیگیری-های جدی، سرعت اجرای طرح را بیشتر نماید.

در شهر رشت محل دفع فاضلاب، نزدیکترین خروجی و تخلیه گاه به رودخانه‌های شهر است. از جمله مشکلاتی که هم اکنون و از سالها قبل گریبان گیر شهر رشت شده است، مشکل دفع فاضلاب این شهر است. به دلیل بالابودن سطح آب زیرزمینی، امکان دفع به چاه‌های جاذب وجود ندارد و از این رو فاضلاب خام تولیدی مناطق مسکونی، تجاری، صنعتی و بهداشتی شهر مستقیماً به داخل رودخانه‌های زرجوب و گوهر رود که از داخل شهر عبور می‌نمایند، تخلیه می‌گردد.

هدایت و انتقال فاضلاب شهر رشت در شرایط موجود توسط یک شبکه جمع‌آوری فرسوده و قدیمی صورت می‌گیرد. به دلیل نامناسب بودن شیب کانال‌های هدایت و تخلیه زباله در آن‌ها، اکثراً در مواقع بارندگی دچار آبگرفتگی و بیرون زدن فاضلاب از کانال‌ها می‌گردند. جنس لوله‌ها و کانال‌ها و اتصالات نامناسب آن‌ها نیز موجب تداخل مقدار زیادی از فاضلاب با آب‌های زیرزمینی

می‌گردد. هم چنین در بعضی از نقاط شهر نظیر محله احمدگوراب، فاضلاب‌های توالت‌ها و سایر مصارف آب از طریق جوی‌های داخل کوچه‌ها مستقیماً به گودال‌های حاشیه‌ای هدایت و تخلیه می‌گردند؛ گودال‌های مزبور در حاشیه مسیر جاده کمربندی رشت قابل مشاهده هستند.

علاوه بر فاضلاب‌های تولیدی خانگی، فاضلاب صنایعی که در داخل شهر رشت فعالیت دارند به نهرها و رودخانه‌های مجاور تخلیه می‌گردند. برخی از صنایع مزبور دارای تأسیسات پیش‌تصفیه و برخی دیگر فاقد تأسیسات تصفیه فاضلاب می‌باشند.

گیلان فردا